De dood of de dahlias

Long read | Ontkerkelijking in het zuiden? Wie op zomeravonden Zundert en ommeland doorkruist, ontdekt helverlichte kathedralen. Stap binnen. Zie ze bijeen: de mannen, de vrouwen, de kinderen. Met ogen op steeltjes brengen zij offers. Zonder een kik. Want zij geloven diep. In de dahlia. 

Het kan zijn dat je dit artikel herkent! Het stond vorig jaar namelijk in MEST magazine #3. We wilden dit verhaal graag nog een keer vertellen, want het Bloemencorso in Zundert staat dit weekend weer voor de deur. Geschreven door Eric Alink in september 2013.

John Vriends (52) is zo n hard- core horticultural believer. Zo n 350 uur stopt hij in het bloemencorso van Zundert. Da s veel. Maar hij redt het zonder intraveneuze toediening van Pokon. Het geeft me energie. John komt uit De Lent, een waaihoekje van Wernhout. Het is een van de twintig deelnemende buurtschappen aan de bloemenstoet in september. Over publiek hoeft Zundert niet te klagen: op corsozondag staan zo n 50.000 klaprozen langs de route.

Drukte op het erf aan de Kleine Heistraat. John gaat voor in de kathedraal van De Lent, een witte tent van 25 x 16 en tien meter hoog. In een labyrint van steigers ligt een gehaaste man met een klok in zijn rug. Hij is van ijzer en papier-mache . Last minute heet het ontwerp van De Lent. Die man probeert vergeefs de tijd in te halen , zegt John, die zelf vanaf mei in de weer is. Voor de statistici: de wagen weegt ruim zesduizend kilo, bevat 16,8 kilometer aan ijzerlengtes (exclusief vlechtmatten) en telt straks zo n 350.000 dahlia s-met-spijkertje. Hoeveelheid bloed, zweet en tranen? Enkele jerrycans. Trend: complexere ontwerpen inclusief bewegende delen, die technische hoofdbrekens kosten.

John is een realist. Een eerste prijs verwacht hij niet. Tweemaal achter elkaar zijn we als laatste gee indigd. Toch waren we trots. In polonaise hebben we met de poedelprijs een grote rode lantaarn rondgelopen. De rivaliteit tussen de buurtschappen blijft ook binnen de perken, benadrukt hij. We zijn maar e e n uur tegenstander van elkaar. Op corsozondag. Maar de nacht ervoor springen we elkaar nog bij als het echt moet.

Hoenzeboenze

Tegen de Portakabin, die als keukentje fungeert, staan zes kratten Primus Bier. Het etiket waarschuwt dat de houdbaarheid op 24 januari 2014 zal eindigen. Een onaanvaardbaar risico, oordeelden John en collega’s – de flesjes zijn leeg. Aan tafel zit Esther de Waard (22). Ze is nog schor van de Corsong, de buurtschappenwedstrijd voor het winnende corsolied. ‘Gezelli- ge hoenzeboenzemuziek’, lacht Esther. Dat klinkt als oud bloemenwater in je oren. Toch fleur je ervan op: De Lent won de tweede prijs met het lied Stop. 

Esther kan zich geen leven zonder corso voorstellen. Krasse uitspraak, maar neem het niet met een korreltje Chrysal. Al vanaf 1936 is Zundert in de ban van de dahlia. Een vrolijk genetisch defect, want ook de jeugd is intensief bij het corso betrokken. Sociaal weefsel, cohesie, interactie? Boekentaal. Het foldertje van de lokale snackbar legt het begrijpelijker uit: alle 25 soorten broodjes dragen fier de naam van een buurtschap. Grote wereld, overzichtelijk assortiment. Zo staat Old Amsterdam met honingmosterdsaus en sla voor een Broodje De Lent. Smakelijk? Johan met gedempte stem: ‘Broodje Rijsbergen vind ik persoonlijk lekkerder. Boterhamworst, salade, ui, ei en Maggi.’ 

Nog verrukkelijker is de bouwersbarbecue. Die is vanavond. Met quiz. Thema: tijd. De eters moeten talloze muziekfragmenten raden, waaronder Het is tijd van Mega Mindy. Maar hoe laat het feest eindigt, is ongewis. Hier geldt geen Greenwich Mean Time. Op de ene klok in de tent is het 11.48 uur, op de andere 17.16 uur. 

Je eet met elkaar. Je hebt een kater met elkaar. Je bemoeit je met elkaar. Ee_n familie.

Roofbouw

Richting Rucphen. ‘Let op corsobouwplaats!’, waarschuwt een verkeersbord aan de Schijfsebaan. Op het erf zingt een slijptol in een tent. Torenhoog reiken de steigers. Tussen het staal: een wonderlijke structuur met honderden kleurige uitlopers. Heeft Gijs van de Sande de MRI-scan van zijn neurale stelsel als inspiratiebron gebruikt? De 28-jarige voorzitter van buurtschap Schijf lacht. Hij wijst, vertelt met tondeldoosvuur. ‘Dit is een ondergronds stelsel van wortels. Aardmuizen, wormen en pissebedden kruipen erin rond. Tussen dat krioelende leven ligt het zwarte goud: truffels. ‘ Met voorpretblik knikt Gijs naar collega-bouwer Peter. Die zet de schuiven van een geluidsinstallatie open. ‘We wilden een hoog Droomvluchtgehalte!’, schreeuwt Gijs boven de dreigende dreun uit. De compositie is van Ludwig Antonissen uit Zundert. Dat is de bloemencor- socomponist die moeiteloos Wagner naar de kroon steekt. Als de muziek haar climax bereikt, klapt het boven- stuk van de wagen open. Een zoekende varkenssnuit komt tevoorschijn. Langzaam sterft de muziek weg. Gijs kijkt voldaan. Boven de velden hangt Go tterda mmerung. 

Of het een verslaving is?’ – Hij zwijgt.

Bedelen

Nog zes dagen. Dan is het D-day. Op de donderdag voor het corso plukken honderden vrijwilligers de dahliavelden kaal. Anderen tikken de bloemen met spijkertjes op de creaties. Vanaf april voert Gijs de regie over de anderhalve hectare dahlia s van Schijf. Maar de oogst is slecht, meldt de veldheer. Te koud, te nat, te heet. Zo n 900 kisten hebben ze nodig. Van het eigen veld komen er maar vierhonderd. Dat wordt bedelen, ruilen en koehandelen.

Van huis uit is hij adviseur bos- en natuurbeheer. Maar tijdens de corsodagen mijdt hij kettingzagen. Too tricky. Met blauwzwarte wallen: Het corso is roofbouw. Geen zomervakantie, weinig slaap. Wat hem in deze subcomateuze dagen op de been houdt, is de saamhorigheid. Je eet met elkaar. Je hebt een kater met elkaar. Je bemoeit je met elkaar. Ee n familie. Zonder allochtonen, erkent Gijs. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2012 haalde de PVV in Rucphen 27,4% van de stemmen, het hoogste percentage van Nederland. Schijf herkent zich daar niet in , mompelt Gijs. De lokale voetbalclub ontfermde zich over drie ken uit Somalie . Maar die zijn er weer vanaf. Ze betaalden niet, wil het schietschijfverhaal. 

Speknek

Corso 2009 was het debuut voor Gijs en geloofsgenoten. Hun heilige voornemen: niet als hekkensluiter eindigen. Dat lukte. Ze werden tiende. In 2011 overtrof de buurtschap zichzelf: Schijf werd vierde. Nu? Aan inzet schort het niet. Op de steiger plet een plakploeg honderden in lijm gedrenkte repen papier tegen een korset van betonijzer, vlechtmatten en gaas. Zo bestaat het truffelvarken uit vele lagen tekeningen van een lokaal architectenbureau. Ontwerpschetsen voor 74 woningen te Sliedrecht eindigen als speknek en wroetsnuit.  Eten! , klinkt het uit de kantine. Zo n zestig bouwers duiken op de dampende schalen. De Schijf van Vijf? Dat is een tikje te ambitieus. Vandaag staat bami met sate – en rode kleddersaus op het menu. Gisteren friet. Is het louter dahliageur en maneschijn in Schijf? Gijs pakt bestek en schenkt zijn glas vol lauwe bami en River Cassis Classic bijten elkaar niet. Boven zijn bord: De sociale controle is sterk in de buurtschap. Moet je tegen kunnen. Maar ook het gezinsleven kan onder het corso lijden. Als de een corsogek is en de ander niet – ingewikkeld.’ Zelf vreest Gijs vooral de weken na D-Day. ‘Er valt een gat’, weet hij. ‘Als ik thuis op de bank ga zitten, sta ik na twee minuten weer op. Rust in mijn lijf heb ik niet. Of het een verslaving is?’ Hij zwijgt.

Het gezinsleven kan onder het corso lijden. Als de een corsogek is en de ander niet – ingewikkeld.

Zwaartekracht

Het dorp in. Aan de Prinsenstraat bolt het tentdoek van opwinding. Dit is het domein van buurtschap Veldstraat. ‘Betrapt’ heet het veelbesproken ontwerp, waarvan de naam knipoogt naar het werk ‘Klimmen en dalen’ van graficus Escher. In een gigantisch staketsel van stalen torens, bruggen en galerijen zullen veertig figuranten de zwaartekracht tarten. Zo meteen is de lakmoesproef. ‘Ze gaan op z’n kop trappen op- en af – langs de onderkant van de treden – maar ook horizontaal langs wanden naar beneden’, glundert ontwerper Erwin Braspenning. Alle waaghalzen hebben een klimopleiding gevolgd. Bovendien zijn ze medisch onderzocht op bloed- en oogboldruk. Op de eerste steigerlaag klinkt een vloek. ‘Hoe kan ik komende week nog tien kilo afvallen?’, roept figurante Sofie-in-klimtuigje. Verderop ratelt een kettingrail, waaraan een lotgenote op haar kop stijgt. Zij passeert J. Dalen uit de Jan van Scorelstraat 58 in Oosterhout – naam staat op een geplakte reep telefoonboek. Overal tollen en tuimelen figuranten in deze Escheriaanse kantelwereld. Langzaam verandert de avond in een folder van Diamox, medicijn tegen hoogteziekte.

Aardser is het leven in de kantine van Veldstraat. Vijf ouderen zitten stevig aan de koffie en het bier. Naast de koekjestrommel staat een plastic fles Don Simon Sangria. Een bloemetje op tafel ontbreekt. Niet nodig. Dat zit al in hun hoofd. Liefde voor het corso: schuin afsnijden, lauw water, ruime vaas. Blijft ze een jaar lang goed. 

Het Zunderts nieuwjaar

  • Het corso is een competitie, waarbij Zundertse buurtschappen tegen elkaar strijden. Het corso winnen is een mijlpaal in het leven van een Zundertenaar. Corsozondag wordt als Zunderts nieuwjaar beschouwd: in het West-Brabantse grensdorp gebeuren zaken vo o r of na het corso.
  • Elk buurtschap beschikt over een grote tent, waarin honderden vrijwilligers de corsowagen bouwen vaak de hele zomervakantie door. De buurtschappen kweken zelf hun dahlia s voor de wagens. Het aanbrengen van de bloemen gebeurt in de laatste 72 uur voor het corso. Langer blijven ze niet goed.
  • Het Zundertse corso ontstond in 1936, ter viering van koningin Wilhelmina s verjaardag. De eerste corso s bestonden hoofdzakelijk uit fietsen en boerenkarren die met bloemen waren versierd. Tegenwoordig zijn de corsowagens vaak zeer complex, omvatten ze meerdere losse wagens en hebben ze veelal bewegende onderdelen. Elke wagen telt maximaal een half miljoen dahlia s.
  • Bij het Zundertse corso zijn steevast
    veel kunstenaars betrokken. Professionele kunstenaars zitten in de jury van het corso en adviseren de ontwerpers. Al sinds de jaren vijftig zijn er goede contacten met kunstacademie St. Joost in Breda. Zundertenaren met een opleiding aan de kunstacademie worden corso-ontwerper – en andersom: jonge corso-ontwerpers gaan een opleiding aan de kunstacademie volgen.
  • In oktober 2012 werd het corso als eerste Nederlandse traditie op de nationale lijst van Immaterieel Erfgoed geplaatst. ‘Er is een dorp in Brabant waar kinderen bij hun geboorte een hamertje krijgen’, zei Ineke Strouken, directeur Nederlands Centrum voor Volkscultuur, bij de bekendmaking. 

Na dit artikel nog geen genoeg van het Corso? In de zesde editie van Mest schrijven Kunstenaarsduo Heringa / van Kalsbeek over hun fascinatie voor het Corso Zundert.

Geen reacties

Geef een reactie