Generatieleren: samen de wijsheid in pacht

Mopperen: als Nederlanders zijn we er goed in. Op de jeugd van tegenwoordig of op de oude garde die vroeger alles beter vond. Een beetje mopperen kan geen kwaad, maar niet willen weten hoe andere generaties tegen dingen aankijken wel.

– Geschreven door Karien Verhappen

Jong, oud en alles ertussenin

In onze maatschappij zien we generaties die elkaar opvolgen: de jongeren van nu vormen straks de groep dertigers bijvoorbeeld. Aart Bontekoning, generatie-expert: “Bij iedere opvolging zorgt de nieuwe groep voor een update van de bestaande sociale systemen. Zo zie je nu bijvoorbeeld een nieuwe, actieve groep senioren die anders benaderd wil worden dan de ouderen van eerst.” Die updates in bijvoorbeeld de manier van samenwerken en organiseren gaan gepaard met strubbelingen. “Ons bewustzijn daarover groeit wel”, vertelt Aart, “al krijg ik in organisaties nog steeds de vraag wat men kan doen om jongeren aan te trekken. Als ik dan de zaal in kijk, dan zie ik ouders die thuis op eigentijdse wijze met hun kinderen communiceren. Nemen ze dat mee naar hun werk, dan zou de organisatie al een veel aantrekkelijkere werkgever zijn.”

De enige getoetste indeling van generaties in Nederland. Bron: Aart Bontekoning
De enige getoetste indeling van generaties in Nederland. Bron: Aart Bontekoning

Meester-leerlingverhouding en hiërarchie

Aart: “Mensen vertellen vaak dat ze een knop omzetten wanneer ze van huis naar hun werk gaan. Ze stellen zich geslotener, bureaucratischer en hiërarchischer op.” Van oudsher zijn we een meester-leerlingmodel gewend, geen gelijkwaardigheid. Die verhouding van meester-leerling, die gekoppeld is aan de verhouding oud-jong, zit diep geworteld. Marjo Frenk, teamleider innovatie bij Cubiss, adviseur en ondersteuner voor bibliotheken: “Het is een uitdaging voor mijn generatie. Ik heb zelf ook een collega die vroeger bij mijn dochter in de klas zat. Je moet van hen willen leren. En als organisatie moet je daar ruimte voor maken, anders raak je mensen kwijt.”

 

Vooroordelen en stereotypen

Maar om nieuwsgierig te zijn moet je vooroordelen tackelen en stereotypen ontkrachten. Aart: “Stel je een advocatenkantoor voor waar ze gewend zijn van 8:00 tot 19:00 bikkelhard te werken. De jonge generatie vindt dat belachelijk: als iemand om 10:00 meer energie heeft, zou hij of zij toch dan moeten kunnen beginnen? Maar dat is niet makkelijk wanneer er reacties komen als ‘Lekker uitgeslapen?’ of ‘ Het was gezellig gisteren zeker?”. Om dit te doorbreken heb je moed en steun nodig. “Dat kun je creëren door als generatiegenoten samen te werken. Maar ook door samen te werken met een senior waar je een klik mee hebt. Daar krijg je zelf energie van, maar de collega’s om jullie heen mogelijk ook.”

Ik heb experimenten gedaan met ouderen die naar video’s met energieke jongeren keken. De ouderen kregen daar ook energie van
– Aart Bontekoning

Opleiding tot moderne bibliothecaris

Cubiss heeft voor jonge bibliothecarissen die de gevestigde cultuur willen doorbreken en verandering willen brengen een opleiding tot community librarian ontwikkeld. Marjo: “Er vindt een omslag plaats van de klassieke bibliotheek naar een maatschappelijke bibliotheek. Net als die beweging, is ook de opleiding die we ontwikkelden gebaseerd op het gedachtegoed van David Lankes en bedoeld om de blik van bibliotheken en bibliothecarissen naar buiten te richten. Binnen bibliotheken vind je een generatie die al 40 jaar hetzelfde doet, bibliotheken zijn de meest vergrijsde organisaties.” Maar de vergrijzing is niet het probleem, vertelt Aart: “Of een organisatie kan veranderen zit hem in het hebben van een open houding naar elkaar.”

Voor een open houding heb je zelfreflectie en nieuwsgierigheid nodig.
– Marjo Frenk

Aangenaam Kennis Maken

Bij bibliotheken staat ‘kennis maken’ steeds meer voorop. Marjo: “Nieuwe kennis maak je ook door te leren van elkaar en leren tussen generaties staat daarom ook in de programmering naar buiten toe. Voor bibliotheken is het van belang dat ze relevante thema’s oppakken, informatie hierover naar binnen halen, aanbieden en tot nieuwe kennis maken. Het beleidsplan van Bibliotheek Midden-Brabant heet ‘Aangenaam Kennis Maken.’ Dat is knap gevonden en dus precies waar het om draait.” Een belangrijke opdracht van Cubiss is ook het ondersteunen van onderwijsprofessionals bij het vergroten van mediawijsheid. Ingrid de Jong, adviseur educatie: “Daarbij richten we ons op het gedrag van de leerkracht en leerling. Niet alleen ten opzichte van media, ook ten opzichte van elkaar.”

Met verschillende generaties moderne technologie ontdekken. Foto gemaakt door Ingrid de Jong.
Met verschillende generaties moderne technologie ontdekken. Foto gemaakt door Ingrid de Jong.

De focus op digitale geletterdheid

‘We staan voor de uitdaging om leerlingen voor te bereiden op een leven als burger in een mediarijke samenleving’. Dat is één van de eerste zinnen uit de visie van Cubiss op digitale geletterdheid, digitale geletterdheid omvat vier vaardigheden uit de 21e-eeuwse vaardigheden. Maar leraren zijn van een andere generatie, hebben andere kwaliteiten. Ingrid: “Er wordt veel gepraat over een digitale kloof, dat er verschillen zijn tussen de oudere en jongere generatie. En er leven aannames over de invloed die media hebben op jongeren, ook in het onderwijs. Daarom gaat het er in het onderwijs niet alleen om de vaardigheden die bij digitale geletterdheid horen ruimte te geven, maar ook om het wederzijds begrip en inzicht tussen de leerkracht en de leerling. Juist die zorgen ervoor dat de generaties naar elkaar toe bewegen. Maar dat is niet altijd even makkelijk voor leerkrachten.” Voor ouders trouwens ook niet. “Ook thuis is het zoeken als het om mediagebruik gaat: je ziet dat sommige ouders het helemaal loslaten, anderen willen het controleren. De oplossing ligt in het midden, in wederzijds begrip.” In het net verschenen digitale magazine voor het onderwijs, editie De Generatiekloof , wordt dit actuele thema uitgebreid besproken.

We overschatten de jeugd vaak in hun digitale vaardigheden. Als het gaat over relevante en ware informatie valt er bijvoorbeeld nog veel te winnen.
– Ingrid de Jong

MU Artspace: Reversed School

MU Artspace maakt in hun publieks- en educatieprogramma’s gebruik van de methode reverse mentoring en draait de rollen om: jongeren zijn docent, ouderen student. Vivian van Gaal: “In de Reversed School geven jongeren les aan ouderen op het gebied van nieuwe vormen van kunst en creatieve technologie. Het maakt verschil of je leert van een student of expert. Met een expert heb je als publiek een grote kenniskloof en zeg je sneller ‘dat snap ik niet’. Omdat studenten zelf ook nog leren wordt het voor het publiek makkelijker zich open te stellen. Er was bijvoorbeeld een student die een college gaf over serious gaming en alleen maar positief was, zonder nuance. Als expert houd je daar rekening mee, maar een student mag wel eens uit de bocht vliegen.”

Gepensioneerde 65-plussers op weg naar The Reversed School. Foto gemaakt door Hanneke Wetzer.
Gepensioneerde 65-plussers op weg naar The Reversed School. Foto gemaakt door Hanneke Wetzer.

De waarde van het gesprek

“We merkten bij de programma’s dat het accent kwam te liggen op kennisoverdracht en het aanleren van vaardigheden bij ouderen. Dat ging ten koste van de gesprekken die er tussen jongeren en ouderen ontstaan. Die gesprekken vormen de echte waarde van de programma’s, ze zorgen voor begrip. Een jongen vertelde bijvoorbeeld geëmotioneerd over hoe je tegenwoordig altijd mee moet doen, anders tel je niet mee. We denken soms dat jongeren deze maatschappij makkelijk vinden, maar die worstelen ook. Alleen praten ze daar onderling niet over”, aldus Vivian.

Ik ben 43. Ik voel nu al dat ik er zelf voor moet zorgen aansluiting te blijven vinden om de wereld te begrijpen.
– Vivian van Gaal

Open houding

Andersom delen ouderen ook ervaringen. Vivian: “Zo was er een vrouw die vertelde over hoe afstandelijk het contact tussen grootouders en kinderen vroeger was. Door de moderne technologie kan zij nu op een veel fijnere manier met haar kleinkinderen communiceren.” In het ontstaan van die gesprekken is die open houding weer essentieel. “In het begin merkten we dat die er niet altijd was, dat het publiek soms een houding had van ‘ik laat me door jullie toch niet vertellen’. Dan hebben de jongeren het zwaar te verduren. Tegelijkertijd kunnen jongeren een tikkeltje arrogant zijn. Als MU kunnen we dat beïnvloeden door te wijzen op wat ze van elkaar kunnen leren.”

 

Van mopperen naar opperen

Wat je ook initieert om generatieleren te stimuleren, het belangrijkste blijkt dus het gesprek te zijn. In dit gesprek moet ruimte zijn voor iedere generatie. Ingrid: “Als je je op een bepaalde doelgroep richt, verlies dan de andere niet uit het oog.” En in dat gesprek mag er zelfs ouderwets gemopperd worden, als het samen is en niet over elkaar. Samen mopperen kan zomaar voor samen oplossen zorgen. Als je ervoor open staat.

Dit artikel kwam tot stand dankzij onze partner Cubiss.

Share on Facebook7Share on LinkedIn5Tweet about this on Twitter
Geen reacties

Geef een reactie