Geschiedenis biedt houvast in een gedeeld verleden

Margot America is Communicatiecošrdinator bij het BHIC (Brabants Historisch Informatie Centrum). Een tijdje terug deed zij verslag van haar werkweek op ons Instagram account, en dat vonden we zo leuk dat we haar vroegen om een opiniestuk te schrijven voor Mestmag.nl.  

Geschreven door Margot America

Vaak kom je in onze collectie foto’s tegen, waarvan je bijna zeker weet dat daar ’n bijzonder verhaal achter schuilt. Deze foto uit de Tweede Wereldoorlog was er zo een! Ik kwam ‘m tegen toen ik op zoek was naar oorlogsfoto’s voor een themanummer van onze nieuwsbrief. Hij springt in het oog, vertelt ’n verhaal, drukt paniek en wanorde uit, maakt angst voelbaar, maar biedt tegelijkertijd troost…

Ik wilde er meer over weten. Het leverde een kleine geschiedenis op over een groot gezin in Sint-Michielsgestel in oorlogstijd. Maar hoe het precies zat en wat er precies was gebeurd, dat wist ik toen nog niet.

Terug naar de foto uit 1944. Deze oorlogssituatie speelt zich af bij de boerderij van Antoon Kapteijns in Sint-Michielsgestel. Antoon zit met zijn vrouw en tien kinderen in hun zelfgemaakte schuilkelder onder de boerderij. Rond het middaguur vallen er fosforgranaten ter hoogte van hun erf. Bloedlink natuurlijk, want deze granaten produceren rook en verspreiden in een straal van 15 meter fosfor. Weg spattende fosfordeeltjes kunnen brand veroorzaken, dus het gezin moet daar snel weg. Engelse soldaten schieten het gezin Kapteijns te hulp bij het evacueren. Op de voorgrond zien we de jongste telg uit het gezin Kapteijns, baby Sineke, toen net een jaartje oud. Links van haar loopt haar zus, de dertienjarige Sjaantje.

“Baby Sineke, dat is mijn oma…”

Deze foto verbeeldt voor mij het gezicht van de oorlog. Ik vroeg me af wat deze fotograaf dreef om juist op dat moment waarbij Žlke minuut telt, een foto te maken? Was deze foto misschien in scne gezet, want dat gebeurde vaak in oorlogstijd. Hoe zou het nu gaan met deze familie? Kortom, er waren veel vragen, dus plaatste ik het verhaal op ons blog en deelde het op Twitter en op Facebook. We kregen ’n paar mooie reacties, totdat er plotseling – een half jaar later – een reactie kwam die mij zeer verraste. Een tienjarig jongetje schreef dat de baby op de foto zijn oma was…! Mooier kan het haast niet. Na wat over en weer msn’en met de kleinzoon, ben ik met de oma, baby Sineke, in contact gekomen en wilde ze me het verhaal over haar familie op die bewuste dag wel vertellen. Op bezoek bij Sineke onder het genot van dampende koffie en heerlijke koekjes kwamen de verhalen vanzelf: over haar familie, haar jeugd, over het leven in oorlogstijd en dat het voor het ene gezinslid moeilijker was dan voor het andere, over het toen verbrande vee … de onheilspellende geluiden, de sfeer. Duidelijk werd dat deze gebeurtenis een diepe, onuitwisbare indruk bij haar had achtergelaten. De foto bleek trouwens een ‘still’ uit een film te zijn, waarvan zij het origineel had. Een oud blik met een filmband. We bladerden door haar familiealbum, waar meer foto’s over die bewuste dag in zaten. Ze sprak vol dankbaarheid over de Engelse soldaten die later vrienden voor het leven zijn geworden en vaak terug naar Nederland kwamen. Samenvattend was dit voor haar een dramatische gebeurtenis in oorlogstijd, maar wel een met een positief einde.

Dat past denk ik ook een beetje bij deze tijd van de beleveniseconomie en de deelcultuur waarin we leven.

Parels

Voor het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) zijn dit de parels, de krenten in de pap. Dit verhaal sluit exact aan bij waar wij telkens naar op zoek zijn: de verhalen van mensen over gebeurtenissen in het verleden, met foto’s, films en anekdotes, en over hoe het vroeger was in Brabant. Het is altijd weer boeiend om dat materiaal aan de hand van persoonlijke verhalen en herinneringen van mensen kleur te kunnen geven. Mensen herkennen zich vaak in verhalen van anderen, daarmee raak je een gevoelige snaar. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat wij de verhalen van en door mensen presenteren en doorgeven.

Dat past denk ik ook een beetje bij deze tijd van de beleveniseconomie en de deelcultuur waarin we leven. Iedereen luistert naar verhalen en wil die verhalen delen. Daarbij is beeldmateriaal van onschatbare waarde, foto’s maar zeker ook films. Samen met mijn collega’s van het social media team is dit waar wij dagelijks mee bezig zijn: verhalen van anderen vertellen. Inmiddels staan er bijna 6000 verhalen op onze site www.bhic.nl. Daarbij zetten we alle (nieuwe) kanalen en middelen in. We experimenteren veel online, meten de resultaten en doen de dingen waar we in geloven en die intu•tief goed voelen. Daarin hebben we hier bij het BHIC veel vrijheid en het levert meestal ook iets moois op.

We merken dat er een grote belangstelling is voor geschiedenis. Soms denk ik wel eens dat het misschien komt omdat mensen behoefte hebben aan identiteit. In onrustige tijden zoekt iedereen naar houvast en verbondenheid. En vaak vind je die in een gedeeld verleden.

Het BHIC beheert bijna veertig strekkende kilometer archief. Honderdduizenden documenten, foto’s, boeken, kaarten en films liggen in de depots voor de eeuwigheid opgeslagen; ze weerspiegelen de lange en bewogen geschiedenis van Brabant. Wij willen dat verleden tot leven wekken door zoveel mogelijk mensen in contact te brengen met dat historisch materiaal. Vragen over vroeger? Surf naar www.bhic.nl 

Geen reacties

Geef een reactie