Moeten we blij zijn met de opwaardering van de Tilburgse Spoorzone ?

Opinie | Oude gebouwen krijgen nieuwe bestemmingen en het aantal initiatieven rijst de pan uit. Op het eerste gezicht lijkt de Spoorzone inderdaad een creatieve broedplek, maar wat gaat er schuil achter de voordeur van deze ontwikkelingen? Wat betekent deze wijkopwaardering werkelijk als je kritischer kijkt? Ik graaf in mijn industri‘le achtertuin: wat mag er wel, en wat juist niet bloeien?

Geschreven door Karien Verhappen

De focus op de creatieve klasse

In 2010 kocht de gemeente de Spoorzone. Een gebied van 75 hectare, uitgestrekt tussen Ringbaan West en Oost. Het doel? De economische betekenis van de stad vergroten door de binnenstad te verrijken. Het middel: het gebied omtoveren tot een creatieve broedplaats. Waar de Nederlandse gemeenten zich voorheen richtten op slopen en nieuwbouw, koos men vanaf toen voor een nieuwe aanpak gebaseerd op het gedachtegoed van de Amerikaanse econoom Florida. Zijn boek, The Rise of the Creative Class, werd de bijbel voor elke afdeling Stedelijke Ontwikkeling. Zijn gebod: maak de stad aantrekkelijk voor creatieve talenten, dan zorgen zij voor een opwaardering die meer vermogende groepen aantrekt.

Gentrificatie: de strategie die geld in het laatje moet brengen

Economische groei, daar draait het allemaal om. Door de sturing van de gemeente wordt binnenstedelijke verhuizing nu gereguleerd. In deze genormaliseerde globalisatie speelt het begrip gentrificatie (Halbertsma & Van Ulzen, 2008, Steden vroeger en nu), de opleving van een achtergesteld stadsdeel door de komst van creatieven met idee‘n, een grote rol. Gentrificatie begint met de intrek van creatieven met een alternatieve levensstijl en weinig geld. Hun komst maakt de wijk aantrekkelijk voor de middenklasse die minder alternatief is, maar geld heeft. Zij investeren in nieuwe winkels en restaurants en verhogen de wijkwaarde. Tot slot vestigen mensen met echt veel geld en de behoefte hun status te verhogen zich er. Het leven en werken wordt er voor de anderen te duur en de aantrekkelijke, alternatieve cultuur verdwijnt.

De aanpak lijkt zacht, maar gedwongen vertrek is bikkelhard.

De (onvoorziene?) bijwerkingen van geplande gentrificatie

De gemeente gebruikt gentrificatie als strategie en noemt het ‘organische groei’. Dat klinkt vriendelijk, maar de gekozen weg kent een behoorlijk negatieve uitkomst: de creatie van een wijk waarin oorspronkelijke bewoners niet meer kunnen leven. De huur van bestaande of nieuwe woningen wordt veel te hoog. Nieuwe woningen ja, want na een periode van creatief spel worden gebouwen toch vervangen. Sociale huur verdwijnt en winkeliers die de kosten niet meer kunnen dragen worden uitgezwaaid. Correspondent Roel Griffioen zag het gebeuren in de Kolenkitbuurt en columnist Hadjar Benmiloud in Amsterdam Noord. De aanpak lijkt zacht, maar gedwongen vertrek is bikkelhard.

Hamburg: de stad die strijd tegen de gevolgen

Hamburg is de plaats waar je gentrificatie niet achter een deur hoeft te zoeken, de deur zelf is ermee beklad. In het straatbeeld lees je de felle kritiek van de inwoners erop. Street Art siert panden in Jugendstil en Art Deco draagt de gemeente op het te laten bestaan. Ook prefab nieuwbouw in bijvoorbeeld Schanzenviertel wordt besmeurd. Ditmaal niet om het te redden, maar als verzet tegen het bestaan. Het frappante is dat het de creatieve klasse is die dit tegengeluid toont. De groep die Florida juist gebruikt voor zijn stedelijke vernieuwing, is de beschermende kracht van dat wat er was (en nog is).

Van Hamburg terug naar Tilburg: is er een parallel?

Dat er in de Tilburgse Spoorzone geplande gentrificatie bezig is, is duidelijk. De gemeente staat er aan het roer. Creatieven zijn nu belangrijk, maar kunnen straks alleen blijven wanneer zij voldoende toegevoegde waarde bieden. De eerste afvallers zijn een feit en vertrekken door te hoge huur of te veel regulering. Hoe ver gaat de Tilburgse creatieve scene nog bereidwillig mee in het plan dat door de gemeente is uitgezet?

Bemoei je er niet te veel mee en laat Tilburg van de Tilburgers zijn.

Een waarschuwing: laat de Spoorzone geen Spoorzonde worden!

Lopend langs de Polygoonhal vraag ik me af hoe het er over 5 jaar uit ziet. Bemand door creatieven en oorspronkelijke bewoners, of veroverd door een welgestelde upperclass? Wil de gemeente het karakter behouden, dan moet zij het bewonersadvies uit eigen onderzoek volgen. ‘Bemoei je er niet teveel mee!’ luidt dat duidelijk. Voorkom dat de Spoorzone een Spoorzonde wordt en laat Tilburg van de Tilburgers zijn. Zij zijn het namelijk die de stad werkelijk doen bloeien.

Geen reacties

Geef een reactie