Van verboden stad tot cultureel broeinest: aandacht voor Strijp-S

Van een braakliggend gebied naar een vershal vol eerlijke producten. Van een ingesloten stad naar een festivalterrein. Van fikkies op de stoep naar sociale cohesie. En ga zo maar door. Strijp-S -dat wordt ontwikkeld als creatief gebied- is met de jaren veel veranderd. Dit proces wordt Gentrification genoemd: de opwaardering van een stadsdeel, en de daarmee gepaard gaande gevolgen. Een groep early adopters ontdekt een nieuwe plek, de plek wordt hip, en vele anderen volgen. Maar wat doet deze toenemende aandacht nou eigenlijk echt met de beleving van Strijp-S? En hoe zet deze ontwikkeling zich de komende jaren voort? DURF! ging in gesprek met RenŽ ParŽ (directeur van het MAD emergent art center, een van de eersten die zich op Strijp-S vestigden) en Tessa Dwyer (bewoonster van Strijp-S), over het verleden, heden en de toekomst van dit bijzondere stukje Eindhoven.

Geschreven door: Liza Voetman. Dit interview verscheen eerder in DURF!, het digitale magazine van Cubiss.

Achter prikkeldraad

Het creatieve stadsdeel Strijp-S kent een lange geschiedenis. RenŽ ParŽ was vanaf het begin betrokken bij de herontwikkeling van het gebied: toentertijd nog omgeven door prikkeldraad en afgesloten voor onbevoegden. Als freelancer voor Philips droeg hij, net als velen anderen, een persoonlijk pasje dat dienst deed als toegangsbewijs. Totdat Philips begin 2000 wegtrok van het terrein. RenŽ: ‘Door verschillende economische ontwikkelingen werd de productie afgestoten en Strijp-S werd verkocht. Na vele brainstormsessies ontstond het plan om een nieuw stadsdeel te ontwikkelen. Door de economische crisis is de realisatie niet zo snel gegaan als gehoopt, maar is het een meer organische ontwikkeling geworden. De fundering daarvan ligt bij het Klokgebouw, als een ruimte waarin veel kunstenaars voor weinig geld ateliers konden huren en zichzelf konden ontwikkelen. Op die manier ontstond er een cultuur van maken, design en creativiteit. Er kwam meer geld ter beschikking om te investeren in de renovatie van het pand. Daarmee is de kwaliteit gestegen, en de huurprijs verhoogd.’

Zijn de early adopters er dan nog wel?

RenŽ: ‘Door renovaties en ontwikkelingen zitten de kunstenaars van toen er nu niet meer. Die zijn verder getrokken naar andere plekken. Er zijn designers en architecten voor in de plaats gekomen, die het gebied heel aantrekkelijk maken. Door deze ontwikkeling heeft het gebied een enorme upgrade gekregen, die ervoor zorgt dat veel partijen graag hier willen investeren. Zo gaat dat proces door en door. Gentrification, zoals dat heet.’

MAD is tegenwoordig niet meer gehuisvest op Strijp-S. Komt dit ook door gentrification?

RenŽ: ‘Op een gegeven moment werd het huren inderdaad te duur, en kregen we een andere locatie aangeboden: de oude textielfabriek in het centrum. Dat was ook een leuke en inspirerende plek en het was tijd voor iets nieuws. Dit is een natuurlijk verloop. Op Strijp-S zitten veel verzamelgebouwen zoals het Video Lab, Micro Lab en het Klokgebouw. Hier kunnen starters heel laagdrempelig instappen, en als ze groter worden, dan vliegen ze uit.

Gewortelde ideologie

RenŽ: ‘De aantrekkingskracht van Strijp-S zit onder meer in de combinatie van wonen, werken en recre‘ren. Het is daarmee een mooi, integraal gebied. Een levendige plek met veel winkels en horecagelegenheden. Hartstikke hip en happening om er te wonen. Daarom worden er nu nieuwe woonblokken bijgebouwd -zowel huur als koop, sociaal en vrije sector- om nieuwe mensen te kunnen huisvesten, en om diversiteit te blijven behouden.

Is de sfeer op Strijp-S veranderd door deze verhoogde aandacht voor woonbestemmingen? En moeten mensen in een bepaald profiel passen om er te mogen wonen?

RenŽ: ‘De culturele ideologie van Strijp-S is en blijft geworteld, maar is in omvang wel meer beperkt geworden. Dat komt doordat de focus nu grotendeels uitgaat naar woonbestemmingen waardoor een groot aantal velden op het terrein nu is volgebouwd. Maar dat kan het gebied zich nu ook wel permitteren; juist omdat de bestaande basis van inwoners, horeca en zakelijke gebruikers op Strijp-S al voldoende cultuur en uitstraling heeft. Het leven op Strijp-S is daarmee zelf al een soort filter voor al het nieuwe dat er nog bijkomt. In het begin moest je het gebied een richting opsturen, nu kun je het wat meer loslaten en gaat dat meer vanzelf. Het focussen op een bepaald bewonersprofiel is daarom ook minder noodzakelijk dan voorheen, ook omdat het aanbod groter is.’

Waar een kleine stad zo groot in kan zijn, is in het cre‘ren van een vrijplaats waar innovatie de ruimte krijgt.

Een beetje mainstream mag

Tessa woont al enkele jaren samen met haar vriend Alex in een van de gebouwen op Strijp-S. ‘Het was Alex zijn idee, die heeft zich al heel vroeg ingeschreven voor deze woningen. Hij was heel enthousiast over het idee en paste in het profiel waar ze naar zochten: jonge, creatieve en ondernemende mensen’, vertelt Tessa.

Hoe is het om te wonen in zo’n dynamische, organische en ontwikkelende omgeving?

Tessa: ‘Ik vind het fantastisch om hier te wonen. Op Koningsdag kunnen we naar buiten rollen, een biertje drinken, en dan weer even thuis naar het toilet gaan. Maar er zijn ook hele grote evenementen, zoals Flying Dutch. Op zo’n moment is de hele wijk afgezet en woon je midden op een evenemententerrein. Dat is soms wel gek. De groep mensen die ervoor kiest hier te wonen is best specifiek. De mensen die hier blijven wonen zijn bijvoorbeeld mensen die bewust geen kinderen willen, of mensen waarvan de kinderen al het huis uit zijn. En de mensen die wegtrekken zijn mensen die kinderen willen en een huis gaan kopen. De populatie houdt zichzelf dus wel echt in stand.’

Wat heeft de toegenomen ‘aandacht’ voor Strijp-S met de sfeer en beleving van de wijk gedaan?

Tessa: ‘Het wonen is hier nu heel anders dan eerst. Toen we hier kwamen wonen was Strijp-S nog een braakliggend terrein. Als je toen op Google Maps ging zoeken waren er nog niet eens wegen. Daarnaast is er veel bijgebouwd. Dat is niet direct positief. Ik zou het persoonlijk erg fijn vinden als Strijp-S een beetje open blijft, dat het wat meer underground blijft voelen. In het begin sleepten jongeren nog wel eens banken naar buiten, en dan gingen ze een fikkie stoken op een braakliggend terrein. Dat kon toen gewoon. Nu heb je mensen die de politie gaan bellen. Het mocht toen natuurlijk ook niet, maar ze deden niemand kwaad. Aan de andere kant is de verhoogde sociale controle natuurlijk ook positief. Eerst werden er nog wel eens ruiten van winkeltjes op de benedenverdieping ingegooid. De buurtpreventie maakt het een stuk veiliger om hier te wonen nu.’

Het gevoel van veiligheid op Strijp-S is voor mij in de afgelopen jaren toegenomen.

Heeft deze toegenomen aandacht Strijp-S ook ‘hipper’ gemaakt?

Tessa: ‘Ja, maar ook meer mainstream. Dat is niet negatief, daar zitten ook voordelen aan. Je kunt hier bijvoorbeeld wel hele obscure, hippe en exclusieve winkeltjes neer zetten, maar die gaan gewoon failliet als er niet genoeg mensen komen. Een beetje mainstream moet dus wel. Wat wel echt leuker is nu, is dat er veel meer te doen is. In het begin dachten mensen wel dat het hip en cool was om hier te wonen, maar als je dan ’s avonds om half negen een biertje wilde gaan drinken, dan was er niks meer open. Tot zo ver hip en cool: het was uitgestorven. Dat is wel echt veranderd!’

Het proces van gentrificatie laat doorgaans de huurprijzen stijgen. Kunnen jullie het je, als early adopters, nu nog permitteren om hier te wonen?

Tessa: ‘De prijzen zijn enkel voor nieuwe bewoners omhoog gegaan. Wij behouden dezelfde huur als toen we hier kwamen wonen. Maar het scheelt sowieso niet zo heel veel. En als je de prijzen hier vergelijkt met in het centrum, dan is het nog steeds best te doen. Dus het valt allemaal wel mee!’

Twee perspectieven: aandacht voor samenzijn

RenŽ: ‘Strijp-S is nu een volwassen vliegwiel dat zichzelf in stand houdt als een dynamische, creatieve omgeving. Daar zit nog wel ontwikkeling in, maar er hoeft niet meer zo erg op gestuurd te worden. Om de bewoners directer te gaan betrekken bij de ontwikkelingen in de wijk hebben we vanuit MAD nu het Pixel Plein bedacht. Het plein tussen het Bosch gebouw, het SWA en de Apparatenfabriek bestaat nu als grasveld zonder functie en naam. Het is een soort blinde vlek op het terrein. Hier gaan we nu een proces op gang zetten waarin mensen worden ge•nspireerd om samen plannen te ontwikkelen die de openbare ruimte laat leven. Van mij mag er nog best meer te doen zijn op het openbare terrein van Strijp-S. Als het een internationale trekpleister wil worden moet het meer toeristisch zijn. Er komen nu al wel bezoekers maar die komen voor festivals als de Dutch Design Week, niet voor de plek zelf. Daarom moet er eigenlijk altijd wel iets te doen zijn op het terrein; als een speeltuin voor volwassenen: gevoed door technologie. Ik hoop dat het Pixel Plein gaat leven en hiervoor gaat zorgen!’

Het is veel moeilijker om voor je zieke oma te zorgen die drie steden verderop woont, dan een pannetje soep naar je zieke buurman te brengen. Maar dan moet je wel weten dat hij ziek is.

Tessa: ‘Ik denk dat Strijp-S als hippe wijk nog wel even zal blijven bestaan. Maar als ze het meer vol gaan bouwen weet ik niet wat dat gaat doen met de populariteit. Zeker omdat ze deze huurappartementen op een gegeven moment ook willen gaan verkopen. Ik denk eigenlijk dat als er hier hele grote, hoge gebouwen neer worden gezet, Strijp-S juist in populariteit zal gaan dalen. Omdat ze het dan ook minder goed verkocht krijgen. En als alle woningen koopwoningen worden dan jagen ze de kunstenaars weg. En dan gaat het karakter van de wijk sowieso veranderen! Het zou dus heel jammer zijn als deze woningen super luxe lofts worden, alleen bedoeld voor rijke mensen. Maar zolang het huurappartementen blijven is dat nog niet het geval. Het is nu juist zo mooi en belangrijk dat er verschillende groepen mensen samenkomen die allemaal in andere dingen goed zijn en elkaar kunnen helpen: aandacht voor elkaar hebben. We kunnen als mens allemaal voor onszelf zorgen, maar ook een stukje voor de ander. Het is daarbij veel moeilijker om voor je zieke oma te zorgen die drie steden verderop woont, dan een pannetje soep naar je zieke buurman te brengen. Maar dan moet je wel weten dat hij ziek is. Hier gaat dat gelukkig best vanzelf. Ik hoop dat dat karakter blijft.’

De aandacht voor Strijp-S heeft tot een nieuw, bruisend stadsdeel geleid. Gentrification heeft ‘de creatieve stad’ tot een veilige, vooruitstrevende en populaire plek gemaakt. En in welke richting het zich ook zal gaan ontwikkelen -meer mainstream, underground, of als toeristische trekpleister- bewuste aandacht voor de toekomst van het gebied blijft noodzakelijk. Voor de fysieke ontwikkelingen die nog gaan plaatsvinden, voor de bewoners die er (nog komen te) wonen en voor de verhoudingen tussen wonen, werken & recreatie. Daarbij is het omarmen van diversiteit, samenzijn, creativiteit en participatie een pre om de ideologie van Strijp-S te kunnen behouden.

Wil je meer weten over de aandacht voor Strijp-S? Bekijk dan ook eens deze visiefilms:

Visiefilm Strijp-S 2013 & Strijp-S, Urbandustrial (visiefilm 2015)

Gentrification: Het vernieuwen en gaan bewonen van in verval rakende stedelijke gebieden door mensen met een middel- tot hoog inkomen. Bron: Zukin, S. (1991) Landscapes of power, from Detroit to Disney World. University of California Press, London

Meer weten over gentrification? Bekijk dan ook deze video’s:

 

Wat is MAD? MAD is in 1995 opgericht als kunstenaars initiatief en heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een actieve organisatie die werkt met een groep enthousiaste vrijwilligers. MAD legt verbindingen tussen kunst, wetenschap en technologie, en richt zich daarbij tot kunstenaars, ontwerpers, wetenschappers, technologen, onderwijsinstellingen, publieksgroepen, overheden en bedrijven. Gedurende de afgelopen jaren heeft MAD zich op verschillende inspirerende locaties gehuisvest, waaronder tussen 2008 en 2010 op Strijp-S. Tegenwoordig heeft MAD, samen met de bibliotheek, een dependance op het terrein: de Maker Space for Kids, en organiseert er gedurende het jaar meerdere festivals. MAD is alom verbonden met Strijp-S. Meer weten over de nieuwste projecten? Bezoek de website!

DURF! is het platform voor maatschappelijke organisaties die een stap verder willen. Middels een digitaal magazine, blogs en meet-ups worden voorbeelden en visies gedeeld om richting te geven aan de zoektocht naar innovatie en ondernemerschap. Cubiss _initieertempowert en faciliteert DURF!.
Geen reacties

Geef een reactie