gevoed door Kunstloc Brabant
~

“Dat ik me na mijn tachtigste naast kleermaker en broeder nu ook nog kunstenaar mag noemen, maakt me heel dankbaar en trots.” Broeder Wiro (85), een van de ruim 300 inwoners van Park Zuiderhout in Teteringen, is verguld dat zijn talent als kunstenaar twee jaar geleden nog publiekelijk aan het licht kwam. Met zelfs een expositie in Stedelijk Museum Breda als resultaat. ‘Het leven vieren’ is niet alleen maar een slogan bij Park Zuiderhout en de inzet van kunst(enaars) speelt hierbij een belangrijke rol. 

Geschreven door Anouck Storms

~

Geestelijk verzorger José Krijnen en welzijnsprogrammamaker Fen van der Kruit voelen zich bevoorrecht om bij Zuiderhout te mogen werken. ‘Hier wordt echt tijd en geld vrijgemaakt voor de zingeving en het welzijn van de bewoners’. We bieden een zo gevarieerd mogelijk programma aan waarbij iedereen op het eigen niveau genoeg uitdaging krijgt. Dus niet alleen sjoelen en kaarten maar ook veel bewegingsactiviteiten, er is een moestuin, we houden kookactiviteiten en er zijn bijeenkomsten met poëzie, filosofie. We zetten ook breed in op kunst en halen professionele kunstenaars naar Zuiderhout. Dat bevalt zo goed dat we vanaf dit jaar kunstenaars hier zelfs drie maanden willen laten wonen. Dus een artist in residence”. 

Eindelijk eens een goed gesprek

Maar eerst even terug naar twee jaar geleden, naar het eerste project met kunstenaars ‘Niet van Gisteren’ van Soundtreks. Deze kunstenaars Michiel van de Weerthof en Joost van Pagée ontmoette José tijdens een Show & Tell bijeenkomst bij Kunstloc Brabant, er was meteen een klik. Michiel en Joost liepen weken mee, werkten in het winkeltje en leerden veel bewoners goed kennen. Uiteindelijk maakten ze audioportretten van een aantal van hen. Deze verhalen kun je nu nog steeds in het gebouw beluisteren in houten kastjes aan de muur. “Dit project heeft zoveel betekend voor zowel de bewoners als de medewerkers. Zoals bij mevrouw Beekes (93 jaar). “In haar verhaal kwam haar kampverleden naar voren en dat zorgde voor meer begrip uit haar omgeving”, legt Fen uit. 

Voor mevrouw Beekes zelf betekende het contact met de kunstenaars ook veel. “Ik verveel me hier vaak, krijg weinig bezoek. Bovendien vind ik de gesprekken hier in het huis met andere bewoners vaak zo oppervlakkig. Het is vaak toch een beetje geroddel. Terwijl ik graag kranten lees, het nieuws volg en de hele wereld heb gezien. Zo heb ik in Indonesië en Brazilië gewoond. Sommigen hier zijn Teteringen zelfs nooit uit geweest. Ja, dan heb je niet veel raakvlakken. Maar de kunstenaars gaven me aandacht en met hen kon ik weer eens andere gesprekken voeren. Ook vond ik het mooi om mijn uiteindelijke verhaal terug te luisteren.” 

Eindelijk eens een goed gesprek

Mevrouw Beekes luistert naar haar eigen verhaal in het Stedelijk Museum Breda | Beeld door: Park Zuiderhout

Maar de kunstenaars gaven me aandacht en met hen kon ik weer eens andere gesprekken voeren. Mevrouw Beekes

Nooit te oud om kunstenaar te worden

In Zuiderhout wonen in het missiehuis nog zo’n 80 geestelijken. Zoals broeder Wiro (85) die 51 jaar lang in de Sint-Paulusabdij in Oosterhout woonde en nu sinds 13,5 jaar op Zuiderhout woont. Hij is nog maar met 5 broeders uit Oosterhout over. Daar heeft hij het moeilijk mee. Maar hij staat zelf nog volop in het leven. Zo kent zijn computer geen geheimen voor hem. Hij maakt hier de mooie grafische creaties op. “Ik heb altijd graag getekend. Mijn oom zei vroeger al tegen mijn moeder ‘stuur die jongen toch naar de kunstacademie’, maar ja ik wilde iets heel anders”, glimlacht broeder Wiro.

Ook in de abdij bleef hij altijd erg creatief met kalligrafie en was hij kleer- maker. En nu maakt hij dus kunstwerken op zijn computer. “Ik deed dit altijd al voor mezelf stilletjes op mijn kamer, maar toen de kunstenaars met mij spraken vonden ze mijn werk heel bijzonder. Dat deed wel wat met me. Dus nu mag ik mezelf op late leeftijd nog kunstenaar noemen,” glimlacht broeder Wiro bescheiden met een twinkeling in zijn ogen. “Ik neem bij mijn werk een vorm uit de natuur, bijvoorbeeld een dennenappel, als basis en maak daar grafische vormen van.”  

Nooit te oud om kunstenaar te worden

Broeder Wiro bij zijn expositie in het Stedelijk Museum Breda | Beeld door: Park Zuiderhout

~

Zijn werk hing tijdens de expositie van de audioportretten van Soundtreks prominent in het het Stedelijk Museum Breda. “Vlak naast de ingang, als blikvanger”, zegt hij trots. Ja, Kehrana en Irene hadden daar de tekst ‘Ik ben geen kleurenman’ bij gezet. Het gekke is namelijk, ik maak heel kleurrijk werk, maar ik ben eigenlijk behoorlijk kleurenblind.” Inmiddels weten verschillende kunstenaars Zuiderhout met hun projecten goed te vinden. En José en Fen zeggen nergens nee tegen. “Kunstenaars werken graag met ons samen en wij vinden dat alleen maar cadeautjes. Kom maar op!” Zo deden ze ook mee aan Tijd van je leven vanuit de Nieuwe Veste en hebben ze een aantal kunstenaars nu als zzp’ers in dienst. “Als het project maar niet betuttelend is en het iedereen hier in zijn/haar waarde laat, vinden wij alles goed. Het levert altijd iets op en verandert de kijk van ons en de bewoners.” 

Het gekke is namelijk, ik maak heel kleurrijk werk, maar ik ben eigenlijk behoorlijk kleurenblind. Broeder Wiro
~

Kunstenaar trekt in bij Zuiderhout  

Nu vinden ze het tijd voor nog meer diepgang en duurzame samenwerkingen. Dit in de vorm van een ‘Artist in Residence’ (kunstenaar in huis). Een kunstenaar dus die op Zuiderhout gaat wonen. Drie maanden lang, drie verschillende kunstenaars per jaar voor tien jaar lang. Ook bieden ze een vers afgestudeerden van AKV|St.Joost een maand een snuffelresidentie. “Ja we zijn lekker ambitieus”, lacht José. “Maar ik ben ervan overtuigd dat het een enorme meerwaarde heeft als een kunstenaar hier ook echt woont. Je leert elkaar dan goed kennen, doet mee met het reilen en zeilen hier in huis, met alle activiteiten en rituelen. En dit is natuurlijk een prachtige plek, met dat buitengebied en het missiehuis. Dan krijgt een samenwerking echt diepgang’. Ze geven de kunstenaars als uitgangspunt een onderzoeksvraag mee: “Wat is de betekenis van religie/spiritualiteit in het hedendaagse leven” en hebben als voorwaarde dat er genoeg interactie is met bewoners. “Iemand moet echt de verbinding aangaan en minstens 1 keer per week iets met bewoners ondernemen.” Verder is de kunstenaar vrij en krijgt hij kost en inwoning, een honorarium, een productiebudget, een expositie en een publicatie in het Stedelijk Museum Breda.  

5991

Park Zuiderhout | Beeld door: Park Zuiderhout

~

“Dat we dit aandurven komt ook door het advies en de steun vanuit Kunstloc Brabant, vooral Atty Bax. Zij heeft ons geholpen om het professioneel aan te pakken. Een goede onderzoeksvraag te formuleren maar ook bijvoorbeeld het formeren van een klankbordgroep en een selectiecommissie met externe deskundigen. We worden voor dit nieuwe plan ondersteund met subsidie en advies uit de Impulsgelden. Dat geeft echt vertrouwen en mogelijkheden. Ook zijn we heel blij met de samenwerking met het Stedelijk Museum Breda. De curator, Marjolein van der Ven, gaat tijdens de expositie een link leggen naar de prachtige collectie Cultureel Erfgoed.” Ze willen uiteindelijk dat alle disciplines aan bod komen, iets met fotografie, schrijven, dans, computerkunst (“speciaal voor broeder Wiro”, lacht José). In september 2020 start de eerste ‘kunstenaar in huis’. “Spannend of we het allemaal gaan halen, we leggen de lat voor ons zelf zoals altijd hoog, maar het mooie is, in al die jaren is er eigenlijk nog niets niet gelukt.” Het plan is ook om een kunstenaar uit missieland Indonesië uit te nodigen. “Prachtig idee”, knikt mevrouw Beekes. “Daar ga ik eens een goed gesprek over mijn geboorteland mee voeren.” 

5992

Soundtreks en broeder Wiro | Beeld door: Park Zuiderhout

AIR de Missie

Het artist in residence project AIR de Missie van Park Zuiderhout wordt ondersteund door provincie Noord-Brabant met een bijdrage uit de impulsgelden.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk in de innovatiegids ‘All Inclusive!’. In deze gids laat Kunstloc Brabant zien wat de kracht van kunst is bij belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, leefbaarheid in de wijken en goede zorg en welzijn. Vraag een exemplaar op, bekijk de volledige gids online of haal een exemplaar op in de LocHal in Tilburg! 

 

Innovatiegids ‘All Inclusive!’

Anouck Storms

Hoofdredacteur