gevoed door Kunstloc Brabant
~

Sinds begin maart is Geert van Boxtel aan de slag als ‘arrangeur’ voor de Provincie Noord-Brabant. In die hoedanigheid mag hij de komende twee jaar een stimulans geven aan de vernieuwing en verbreding van de klassieke en hedendaagse muzieksector in onze provincie. Speciaal voor Mestmag.nl deelt Geert maandelijks zijn bevindingen en ervaringen in een blog.

- Geschreven door Geert van Boxtel, illustraties door Martine Beetz

~

In mijn vorige blog schetste ik een somber beeld van de kansen van klassieke muziek in onze tijd. Met ‘kansen’ bedoel ik de mogelijkheid om betekenis te genereren voor het publiek van nu: voor jongeren, voor de nieuwe Nederlanders maar ook voor de ‘gewone’ man en vrouw. De nadruk op de muzikale canon waarin de muziekgeschiedenis belangrijker lijkt dan de muzikale actualiteit en het idee dat je ‘verstand’ moet hebben van muziek, zijn voor veel mensen redenen om de klassieke muziekpraktijk te laten voor wat zij is.

~

Speelruimte

In mijn rol als arrangeur van de Provincie Noord-Brabant wil ik kijken naar de mogelijkheden die vanuit de klassieke muziekcultuur onderzocht kunnen worden om op innovatieve manieren weer ruimte te creëren om betekenis te maken, mensen te inspireren en artistiek en maatschappelijk relevant te zijn. Componist, dichter en onderzoeker Micha Hamel gaf zijn inspirerende boek over de titel ‘Speelruimte voor klassieke muziek’. Het is díe ruimte die ik in mijn werk tracht te verkennen, samen met zoveel mogelijk partijen uit de muzieksector in de provincie.

5376
~

Afgelopen week werd onder de titel ‘Eerste resultaten van de arrangeur’ een online-magazine gepubliceerd door de provincie. Het betreft een opsomming en uitleg van de eerste projecten die ik heb mogen initiëren en ondersteunen; projecten die trachten de ‘speelruimte’ die Hamel zo treffend beschrijft, te vullen.

Begrijpt u mij overigens niet verkeerd: ik denk zelf dat de klassieke muziekcultuur zichzelf voldoende vernieuwt en verbreedt. Er zijn tal van ‘muziekmakers’ -componisten, musici, dirigenten, orkesten, ensembles- die dagelijks vernieuwend en waardevol muzikaal werk verrichten. Teveel daarvan speelt zich echter af in de marge van de muziekwereld. Deels omdat het een steeds kleiner wordend publiek aanspreekt dat de ‘pure’ luisterervaring nog waardeert en cultiveert; deels omdat ontwikkelingen binnen de muziekindustrie ervoor zorgen dat steeds minder muziek de kans heeft om daadwerkelijk door een groot publiek gehoord te worden.

Daarnaast is het van belang om te constateren dat ons klassieke cultuurbesef gebaseerd is op representatie. Hierdoor moet de klassieke muziek steeds meer ruimte maken voor een andere vorm van kunstbeleving, die aan te duiden is met ‘presentiecultuur’. In de muziek staat de ervaring of de beleving centraal, en niet zozeer de intrinsieke waarde van een bepaald kunstwerk. De toeschouwer of luisteraar is niet langer op zoek naar de code van de interpretatie van een kunstwerk, maar zoekt naar een ervaring die niet alleen de ratio prikkelt, maar vooral zoveel mogelijk zintuigen tegelijk aanspreekt.

5374
~

Vernieuwen en verbreden

Ik zie grofweg twee manieren om de klassieke muziekcultuur te vernieuwen en verbreden. Met een wat bedrijfsmatige insteek zou je deze ‘productinnovatie’ en ‘presentatie-innovatie’ kunnen noemen. Het eerste duidt op het omarmen van de nieuwe muziek, van nieuwe ontwikkelingen, nieuwe technologieën, nieuwe instrumenten, enzovoorts . De nadruk op de muzikale geschiedenis in de klassieke programmering van podia en festivals moet ruimte maken voor het experiment en de cross-over.

Zoals elke kunstdiscipline moet muziek betekenis willen maken in het hier en nu en zich niet verlaten op muzikale waarden die tweehonderd jaar of langer geleden van belang waren. Klassieke muziek dreigt dan een museum te worden en muzikale beleving een afstandelijke, rationele hersenoefening voor de historisch geïnteresseerden.

De tweede vorm van innovatie doet – en dat is van groot belang- ook recht aan muziek uit voorbije tijden. Het zoeken naar nieuwe presentatievormen legt de manier waarop muziek betekenis genereert in het hoofd en hart van de luisteraar nadrukkelijk in de handen van de uitvoerders. Muziek van Vivaldi, Mozart of Mahler kan opnieuw betekenis krijgen doordat ze op een andere wijze aan de luisteraar worden gepresenteerd. Daarmee komt de ervaring of beleving van de luisteraar in beeld, zo karakteristiek voor de ‘presentiecultuur’ die ik hierboven aanhaalde en die in traditionele concertvormen zo’n ondergeschikte rol speelt.

Deze zoektocht naar nieuwe concertvormen houdt inmiddels een groot deel van de klassieke muziekwereld bezig. Zonder de intrinsieke waarde van bestaand en bewezen repertoire aan te tasten, pogen musici, orkesten en ensembles, vaak samen met regisseurs, acteurs of beeldend kunstenaars de klassieke canon in andere vormen opnieuw betekenis te geven. Dat kan door theatrale of narratieve elementen toe te voegen, door iets te doen met het medium waarop muziek tot de luisteraar komt, door muziek in een specifieke context of locatie te presenteren etc. Cruciaal inzicht is hierbij dat het eigentijdse, het actuele en het specifieke een plek krijgt in de beleving van de luisteraar, iets dat in een concertervaring die louter gericht is op het beluisteren van muziek achterwege blijft.

In het eerdergenoemde magazine vind je de eerste projecten terug die ik, met bovenstaande als zoeklicht en argementatie, als arrangeur financieel ondersteun. Daarin een project van Dominique Vleeshouwers die vanuit zijn vakmanschap als slagwerker de urbancultuur verrijkt met (klassiek) slagwerk én harmoniemuziek onder de gemeenschappelijke insteek van ‘straatmuziek’. Ook is er aandacht voor Anthony Fiumara die het begrip componist tot aardse proporties terugbrengt door zich als ‘stadscomponist’ van Tilburg te profileren. Kamerata Zuid is een orkest dat zich openstelt voor allerlei cross-overs om op die manier het beste uit verschillende werelden te verenigen. Of celliste Jaqueline Hamelink die met haar intieme Bachtherapie raakt aan de essentie van muziek als medium tussen mensen.

5375
~

Blik op de toekomst

De komende tijd zullen meer projecten worden bekend gemaakt die -zo hoop ik- een bijdrage leveren aan de Brabantse muzieksector. Gelukkig, zou ik nog willen opmerken, is dit project niet het enige in zijn soort. Naast alle ensembles, makers, componisten en musici die zich onder dit project scharen, zijn er tal van ontwikkelingen gaande die bijdragen aan de missie om de Brabantse muzieksector te vernieuwen, te verlevendigen en voor een breder publiek toegankelijk te maken. De philharmonie zuidnederland, maar ook festivals als November Music of het Storioni Festival en de grote en kleinere podia in de provincie houden zich intensief bezig met het ontwikkelen van innovatieve programma’s en nieuwe manieren om zich te verhouden tot het publiek.

Ik ben ervan overtuigd dat de klassieke muzieksector in de provincie Noord-Brabant door de inspanning van al deze partijen in de komende jaren een flinke impuls krijgt die een belangrijk en blijvend effect zal hebben op de toekomst.

Dit project wordt inhoudelijk ondersteund en gefaciliteerd door Kunstloc Brabant en financieel door de provincie Noord-Brabant.

Geert van Boxtel

Arrangeur Provincie Noord-Brabant