De kwaliteit van het contact

Sinds begin maart is Geert van Boxtel aan de slag als ‘arrangeur’ voor de Provincie Noord-Brabant. In die hoedanigheid mag hij de komende twee jaar een stimulans geven aan de vernieuwing en verbreding van de klassieke en hedendaagse muzieksector in onze provincie. In de afgelopen drie maanden heeft Geert een rondgang gemaakt langs organisaties, makers, componisten en musici die in de muzieksector in Noord-Brabant actief zijn. Met hen spreekt Geert over hun werk en hun ideeën voor de toekomst waarbij een hele reeks van vragen aan bod komen. Wat zijn de artistieke ontwikkelingen binnen de muziekwereld? Op welke wijze verhoud je je tot een publiek? Wat zijn de mogelijkheden om aanbod en vraag beter op elkaar af te stemmen? Welke problemen ervaar je? In deze blog deelt Geert zijn bevindingen en ervaringen.

– Geschreven door Geert van Boxtel

De rondgang langs organisaties, makers, componisten en musici die in de muzieksector in Noord-Brabant actief zijn, en de gesprekken die hieruit voortvloeien, leveren veel op. Voor mij als ‘matchmaker’ binnen de muzieksector, maar hopelijk vooral ook voor deze kunstenaars, organisatoren en entrepreneurs. Met hen ben ik op zoek naar de wijze waarop waardevolle projecten, concerten en andere activiteiten het contact tussen muziek en publiek kunnen versterken. Het woord ‘contact’ is hierin cruciaal. Het staat namelijk buiten kijf dat muziek een intrinsieke, autonome waarde heeft. Tegelijkertijd is het van belang om in te zien dat muziek die géén contact maakt met een publiek, haar functie deels verliest. Het is de kwaliteit van dat contact dat in belangrijke mate de waarde van een muziekstuk bepaalt. Ook een waanzinnig goede compositie komt pas tot leven wanneer ze gehoord wordt.

Contact is cruciaal
Contact is cruciaal

Tot enkele jaren geleden bestond de basis van onze muzieksector uit een complex vlechtwerk van muziekonderwijs op de basisscholen, verdieping daarin op lokale muziekscholen en – voor de talenten – gevorderd muziekonderwijs in de vorm van privélessen. Wanneer talenten vervolgens van hun passie hun werk willen maken, was het conservatorium de plek waar dat werd – en wordt – gefaciliteerd. In mijn rondgang door de Brabantse muzieksector is tot op heden één pijnlijke conclusie te trekken: dat fijnmazige netwerk van muziekonderwijs behoort tot het verleden. Muziekonderwijs op de basisscholen is nagenoeg verdwenen, nadat het al op de pabo’s uit het curriculum werd gehaald, en grote, vaak florerende muziekscholen zijn wegbezuinigd. De brede basis die muziekeducatie had, is voor een groot gedeelte verdwenen. Gelukkig zijn er belangwekkende initiatieven als ‘Meer muziek in de klas’ die dit enorme gemis trachten te compenseren, maar ondertussen is er veel verloren gegaan. 

Het wegvallen van muziekeducatie in het onderwijs, én daarbuiten, heeft een groot effect op dat wat je onze ‘luistercultuur’ kunt noemen. Daarmee bedoel ik niet alleen het luisteren naar muziek, maar de ontwikkeling van luisteren in het algemeen. Wanneer je als kind merkt dat je een bepaalde sensatie ervaart bij het luisteren naar een klank die je zelf voortbrengt, ontstaat een bewustzijn over wat dat betekent. Met muziekonderwijs wordt deze initiële verwondering gecultiveerd en ontwikkeld en leren kinderen de waarde kennen van luisteren. Goed kunnen luisteren is immers een voorwaarde voor het zelf maken van muziek.

“Met muziekonderwijs wordt deze initiële verwondering gecultiveerd en ontwikkeld en leren kinderen de waarde kennen van luisteren.” – Geert van Boxtel

Wanneer steeds minder kinderen deze verwondering ervaren, heeft dat consequenties voor de mate waarin onze maatschappij als geheel in staat is te ‘luisteren’. Te luisteren naar klank en naar muziek, maar ook naar een gepassioneerd verteld verhaal, een toespraak of een dialoog. Onlangs sprak ik met verschillende mensen die vrijwillig concerten organiseren uit passie en liefde voor de muziek. In kerken, kleine of grotere zalen, als bestuurder van een koor, orkest of ensemble. Allemaal hebben ze te maken met een structurele terugloop in de publieke interesse van hun werk. Allemaal zoeken we naar manieren om deze teruggang te keren. Allemaal ervaren ze dat de aanwas van jonge musici én jong publiek stokt. Het is niet overdreven te stellen dat de belangrijkste oorzaak hiervoor schuilt in het verdwijnen van muziekeducatie op veel plekken in de provincie en overigens in het hele land. 

Mijn opdracht als arrangeur is om een bijdrage te leveren aan de verbreding en vernieuwing van de muzieksector in de provincie Noord-Brabant. Eén van de speerpunten in die opdracht is ervoor te zorgen dat er meer Brabanders in aanraking komen met live gespeelde klassieke muziek. Het spreekt voor zich dat de teruggang van het muziekonderwijs een belangrijke context vormt voor het realiseren van deze taak. Wanneer je als kind geen luisterervaring opdoet in live gespeelde muziek, heeft dat effect op je luistergedrag als volwassene.

De kracht van live gespeelde muziek
De kracht van live gespeelde muziek

Menigeen zal uitroepen dat er meer muziek is dan voorheen en dat er dus ook meer geluisterd wordt. 24 uur per dag is een ongekende hoeveelheid muziek ‘on demand’ te beluisteren immers. En je kunt dat gewoon via de computer of je mobiele telefoon doen. Ik zet vraagtekens bij deze zienswijze. Ik denk dat direct contact met live muziek een andere ervaring oplevert dan het digitale luisteren. Alleen al omdat die kleine speakers van je telefoon een uiterst beperkte weergave bieden van wat de oorspronkelijke gemaakte klanken aan rijkdom in zich dragen. In deze tijd is het digitale luisteren niet meer weg te denken en van groot belang om bijvoorbeeld nieuwe muziek te leren kennen, maar het kan naar mijn idee nooit het contact met ‘levende’ muziek vervangen. 

Eén van de makers die ik onlangs sprak is Jacqueline Hamelink. Zij ontwikkelde de ‘Bach-therapie’ waarbij ze in een één-op-één situatie mensen de kracht van muziek wil laten ervaren. Jacqueline is één van de drie winnaars van de Brabant Cultuur Publieksprijs die enkele maanden geleden werd uitgereikt. Zij vraagt haar éénpersoons publiek om tijdens haar spel de cello vast te pakken om de klank niet alleen te horen, maar ook te voelen. Onderstaande video geeft een goed beeld van hoe belangrijk contact is voor het (leren) luisteren van muziek.  

Performance van Jacqueline Hamelink tijdens TEDxAmsterdam

Dit project wordt inhoudelijk ondersteund en gefaciliteerd door Kunstloc Brabant en financieel door de provincie Noord-Brabant. Over vier weken publiceren we weer een nieuwe blog van Geert. Heb je suggesties of vragen aan Geert? Deel ze dan vooral onder deze blog!

Share on Facebook17Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
1Reactie
  • Marion Jonk
    Geplaatst op 11:07h, 28 juni Beantwoorden

    Beste Geert.
    Een artikel naar mijn hart! Ik werk als hoofd Positionering en Educatie bij Oorkaan http://www.oorkaan.nl Wij maken met topmusici theatrale concerten voor kinderen t/m 12 jaar. Onze missie is om zoveel mogelijk kleine en grote oren de oneindige wereld van klassiek muziek te laten ontdekken in zinnenprikkelende en verrassende vormen. Deze concerten worden gespeeld in concertzalen en theaters voor het vrije publiek en voor scholen. Bij ieder concert wordt lesmateriaal gemaakt waarin het (leren) luisteren een belangrijk onderdeel is.
    Ik merk wel vaker bij schoolconcerten dat docenten het lastig vinden om met hun kinderen naar een concert te gaan waarin geen ‘participatie’ plaatsvindt tijdens het concert.. Kinderen hebben hier meestal minder moeite mee zeker als er genoeg gebeurt op het podium en de muziek en de musici hun verrast/ aanspreekt.
    Ik zou graag een keer met je willen doorpraten over de waarde van het luisteren en hoe je dit aspect verder zou kunnen uitwerken.

Geef een reactie