Herkenning in Herinnering

Welke rol speelt authenticiteit bij het aantrekken van potentiële bezoekers door herinneringscentra? Uit onderzoek van Nawijn, van Liempt en Isaac blijkt dat de combinatie van authentieke verhalen met authentieke objecten potentiële bezoekers kan aantrekken. Mestmag.nl duikt in het onderzoek.

– Geschreven door Adriaan van Liempt en Jeroen Nawijn

Via het nieuws en media worden mensen in Nederland bijna dagelijks met oorlog en de gevolgen daarvan geconfronteerd. We zien beelden van vluchtende mensen en we nemen deze op in onze eigen samenleving. Op hetzelfde moment wordt echter de historische afstand tot de meest recente ‘eigen’ oorlog, de Tweede Wereldoorlog, juist groter. Dat geldt met name voor mensen die ouders hebben die zelf na de Tweede Wereldoorlog zijn geboren en ook geen levende voorouders hebben die deze oorlog hebben meegemaakt.

Nawijn, Van Liempt, & Isaac deden in 2016 onderzoek naar de rol van authenticiteit bij het aantrekken van potentiële bezoekers door herinneringscentra. Uit dit onderzoek bleek dat het juist de combinatie van authentieke verhalen met authentieke objecten is die potentiële bezoekers kan aantrekken. Een verklaring voor dit resultaat is binnen de initiële studie niet gezocht, maar het werk van Calvi and Hover (2016) geeft aan dat we het antwoord op deze vraag moeten zoeken in het vermogen van verhalen die herinneringscentra vertellen. Deze verhalen zijn gevuld met authenticiteit en emotie en kunnen volgens de auteurs mensen verbinden en verrijken. Met deze wetenschap in het achterhoofd is wederom naar de data gekeken om te zien of er iets meer te vertellen valt over het verbindende vermogen van verhalen. Echter eerst iets meer over het eerdere onderzoek.

Uit dit onderzoek bleek dat het juist de combinatie van authentieke verhalen met authentieke objecten is die potentiële bezoekers kan aantrekken.
- Adriaan van Liempt en Jeroen Nawijn

Waarom is bezoek aan herinneringscentra interessant om te onderzoeken?

Om ons en toekomstige generaties te helpen herinneren aan deze oorlog hebben we in Nederland naast scholing en beschikbare literatuur, films en televisieprogramma’s, een verscheidenheid aan herinneringscentra en musea. Bij drie van deze centra, Nationaal Monument Kamp Amersfoort, Nationaal Monument Kamp Vught en het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, probeert men door middel van hernieuwde authenticiteit het verleden tastbaarder te maken.

Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt
Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt

Met het onderzoek is geprobeerd vast te stellen in welke mate de inspanningen van voormalige kampen kunnen leiden tot het aantrekken van een groep bezoekers die een voormalig kamp nog niet eerder bezocht hebben.

Gaat het dan zo slecht met de bezoekersaantallen van herinneringscentra?

Nee, in tegendeel, er is eerder sprake van een ‘herinneringshausse’. Herinneringscentra in Nederland rapporteren al sinds de jaren ‘80 van de vorige eeuw stijgende bezoekersaantallen. Bezoekers zijn gemiddeld genomen vrij jong. Dat komt vooral door schoolklassen en door ouders die hun kinderen meenemen. In Nederland, maar ook wereldwijd, lijkt er behoefte om deze historische gebeurtenissen te herinneren en iets te doen met de gevoelens die worden opgeroepen.

Herinneringscentra zijn zich terdege bewust van hun verantwoordelijkheid en proberen de ervaring zo respectvol mogelijk over te brengen.
- Adriaan van Liempt en Jeroen Nawijn

Wat zijn de behoeften van potentiële bezoekers aan herinneringscentra?

Een vraag die leidend is geweest in het onderzoek is welke behoeften er bestaan bij potentiële bezoekers. Wat verwacht deze groep te ervaren? In welke mate ziet deze groep de hernieuwde authentieke elementen als een motivatie tot bezoek? En, ten slotte, hoe wenst de potentiële bezoeker te leren van een bezoek?

Uit de resultaten blijkt dat de potentiële bezoeker vooral verwacht negatieve emoties te ervaren en dat het op het gebied van authenticiteit wel ruim voldoende zal zijn. Wat betreft bezoekersintentie heeft 55% van de ondervraagden in ieder geval de intentie om tenminste één van de drie genoemde herinneringscentra te bezoeken. De bezoekintentie wordt groter naarmate men meer waarde hecht aan authentieke verhalen in combinatie met authentieke objecten.

Potentiële bezoekers verwachten enerzijds te leren en beter te kunnen begrijpen wat er toen is gebeurd en hoe het heeft kunnen gebeuren. Anderzijds verwacht men een positieve betekenis te kunnen ontlenen aan het bezoek. Betekenis is op twee manieren gemeten. Enerzijds drukt betekenisgeving de mate uit waarin het bezoek op zichzelf als iets positiefs gezien wordt. Anderzijds wordt betekenisgeving uitgedrukt in de mate waarin een bezoek iemand in staat stelt de tijd waarin we leven beter te waarderen. Beide metingen toonden, net als bezoekersintentie, een opvallend positief verband met verhalende authenticiteit. Potentiële bezoekers verwachten dus dat de aanwezigheid van authentieke verhalen, gekoppeld aan authentieke objecten, de betekenis van het bezoek vergroot.

Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt
Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt

Verhalende authenticiteit speelt dus een significante rol als het gaat om bezoekintentie en verwachte betekenisgeving aan bezoek. Waarom is dat zo? Calvi and Hover (2016) benadrukken dat verhalen die herinneringscentra vertellen, welke zijn gevuld met authenticiteit en emotie, het vermogen hebben te verbinden en te verrijken.

Verhalen hebben dus het vermogen te verbinden en te verrijken?

In het originele onderzoek, Nawijn et al., 2016, is dit niet expliciet onderzocht, maar in de vragenlijst is wel een vraag opgenomen die meet hoeveel belang een potentiële bezoeker hecht aan de mate waarin men na of tijdens het bezoek zijn of haar interpretaties en ervaringen kan delen met anderen. Gemiddeld genomen hechten de respondenten hier, gezien de waardering van een 6,5, niet heel veel waarde aan. Er is in de antwoorden echter sprake van een grote mate aan variatie. Wat betekent dat er mensen zijn die hier geen waarde aan hechten, maar dat er ook groepen zijn die dat wel doen. Om deze verschillen beter te kunnen duiden, is de vraag dan ook gekruist met demografische kenmerken, als leeftijd geslacht en opleidingsniveau, en met verwachte emoties (als bang zijn, angst, schaamte, wanhoop, minachting, ontzag, medeleven, afschuw, bedroefd zijn, fascinatie, dankbaarheid, hoop en trots) en met de hierboven genoemde vormen van betekenisgeving.

Uit de resultaten van de meervoudige regressieanalyse blijkt dat leeftijd, geslacht en opleiding geen significante rol spelen als het gaat om de verwachte indrukken en ervaringen te kunnen delen. Relevanter zijn de twee vormen van betekenisgeving, bezoek zelf is positief en de tijd waarin we leven wordt beter gewaardeerd, en een drietal emoties: bang zijn, angst en fascinatie.

Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt
Nationaal Monument Kamp Vught. Foto gemaakt door Adriaan van Liempt

De positieve samenhang van betekenisgeving is goed te verklaren. Betekenisgeving heeft überhaupt te maken met het interpreteren van ervaringen in een persoonlijke en sociale context. Waarom bang zijn, negatief, en angst, positief, significant samenhangen is lastiger te duiden. De twee verwachte emoties lijken in dezelfde emotiegroep te vallen, maar hangen volledig tegenovergesteld samen. Bang zijn is sociaal gezien een negatieve emotie en angst wordt eenvoudiger sociaal geaccepteerd en is ook meer tastbaar. Fascinatie, positief, is in die zin ook eenvoudiger te duiden, omdat fascinatie bij uitstek een emotie is die oproept tot het delen van ervaringen. Mist men de bovenstaande positief significante emoties en betekenisgeving, dan hecht men minder waarde aan de behoefte om de opgedane ervaringen en indrukken te delen met anderen.

Om terug te komen op de originele vraag: hebben verhalen het vermogen om te verbinden? Dit lijkt te mogen worden aangenomen op basis van het onderzoek. Het is echter een fenomeen dat beter onderzocht zal moeten worden. De resultaten laten zien dat herinneringscentra wellicht een kans hebben een verbindende rol te spelen in onze samenleving. Op basis van het huidige onderzoek kan er zeker nog geen advies worden gegeven hoe dat gerealiseerd kan worden, maar het heeft te maken met de juiste verhalen vertellen en het slim verleiden van mensen deze verhalen te delen.

Door deze verhalen te verbinden met het eigen leven van mensen in deze tijd. Gezien de resultaten, hebben achtergrondkenmerken als geslacht, leeftijd en opleidingsniveau in ieder geval geen invloed. Wat vanuit een verbindingsperspectief enkel positief is. Om beter inzicht te krijgen in hoe dat te realiseren is, moet onderzocht worden met wie men de opgedane ervaringen wil delen, onder welke omstandigheden men dat doet en wat de betekenis daarvan is. Enfin, voldoende vragen om vervolgonderzoek relevant te maken.

Dit artikel is een bewerking van een artikel dat eerder is verschenen in het blad Recreatie & Toerisme editie februari-maart 2017. Voor een meer uitgebreide discussie van de resultaten wordt verwezen naar het onderzoek van Van Liempt, Nawijn, and Isaac (2017).

Bronnen

Calvi, L., & Hover, M. (2016). Crossroads. Life Changing Stories from the Second World War: A (Transmedia) Storytelling Approach to World War II Heritage. VIEW Journal Of European Television History And Culture, 5(10), 52-66. doi:10.18146/JETHC112

Nawijn, J., Van Liempt, A., & Isaac, R. K. (2016). Tastbaarder Maken Verleden Voormalige Kampen. Retrieved from Breda, The Netherlands:

Van Liempt, A., Nawijn, J., & Isaac, R. K. (2017). Het verleden verhalen – Herinneringscentra investeren in authenticiteit. Recreatie & Toerisme (februari – maart 2017), 4.

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
Geen reacties

Geef een reactie