Kunstenares zet tanden in Tilburgs park

De aanleg van het nieuwe Spoorpark in Tilburg was voor Marieke Vromans dé aanleiding om mee op de kar te springen en haar visie op de openbare ruimte in de praktijk te brengen. De uniforme saaie grijsheid die ons overal omringt, kan een stuk fantasierijker en betekenisvoller volgens haar. Daarom ontwierp ze voor het Spoorpark De Rits, die op 21 juni onthuld wordt. Geen kunstwerk op een sokkel, maar een landmark die stad, park en de mensen erin verbindt. In deze blog vertelt ze over haar visie en de totstandkoming van het kunstwerk.

– Geschreven door Marieke Vromans – winnares Brabant Cultuur Publieksprijs 2018

Stedelijke acupunctuur

Als landschapsontwerper en kunstenaar valt mij op dat onze steden en dorpen steeds anoniemer worden en onze relaties steeds digitaler. In straten, buurten en wijken zie je daardoor steeds minder échte connectie en verbondenheid met de directe leefomgeving. Dat kan leiden tot sociaal isolement en eenkennigheid. Verschillende groepen leven langs elkaar heen en de eenzaamheid onder jongeren en ouderen stijgt in snel tempo. De openbare ruimte speelt hierin een belangrijke rol. Te vaak wordt deze eenvormig en zielloos vormgegeven. De ‘vloek der saaiheid’ (Jane Jacobs) doet zijn intrede. Dit heeft grote invloed op ons gevoel én ons gedrag. Want juist de ziel of de eigenheid van een plek maakt dat we ons ermee kunnen identificeren, ons ertoe kunnen verhouden en nieuwsgierig en open kunnen zijn. Ik geloof dat kleine impulsen een groot verschil kunnen maken in de beleving van een plek en mensen aanzetten tot ontmoeting. Daarom noem ik mijn interventies ‘stedelijke acupunctuur’.

Participatief ‘gerits’

Toen ik begin 2016 hoorde dat de gemeente Tilburg 10 hectare openbare ruimte ging ontwikkelen op het voormalig Van Gent en Loos-terrein en haar bewoners opriep om mee te denken, heb ik me meteen aangemeld om mijn visie in de praktijk te kunnen brengen. De openheid, de weidsheid en de verrassende rust en ruimte zijn uitzonderlijke kwaliteiten op deze locatie binnen de ringbanen van Tilburg.

Uit de 82 gepitchte ideeën werd ik, samen met zes andere bevlogen en betrokken inwoners, geselecteerd. Sindsdien ben ik als kwartiermaker intensief betrokken bij het project. Zowel bij de creatie van De Rits, als bij de ontwikkeling van het nieuwe stadspark als geheel. Het ruimtelijk ontwerp en het programma van het hele park komt voort uit een grensverleggend burgerparticipatieproces. Burgerparticipatie wordt als het ware intensief ‘geritst’ in het bestuurlijk proces van de stad. De Rits sluit als vorm naadloos aan bij het proces waaruit de plannen voor het Spoorpark geboren zijn. De samenwerking heeft geleid tot een duurzaam park waarin mijn werk een verbindende rol speelt.

Wat gebeurt er als je de stad openritst?

Ik ben gefascineerd door het groen dat in de stad tussen de tegels, in gaatjes en kiertjes groeit. Hoe goed het ook weggestopt wordt onder asfalt, beton of bestrating: overal waar het de kans krijgt, piept het er tussendoor. Dit wordt vaak gezien als onkruid. Maar voor mij spreekt hier zo’n kracht uit om te groeien en de wil om te leven. Dit prikkelde mijn verbeelding: wat zou er gebeuren als je de stenige stad openritst? En deze levenslust de ruimte geeft? Ruimte voor mensen, ruimte om vrij te denken, ruimte om te ontspannen en ruimte om te dromen. Dit is de oorsprong van kunstwerk De Rits voor het Spoorpark in Tilburg.

De Rits - Marieke Vromans
De Rits - Marieke Vromans

Speels, tegendraads, robuust en verbindend, zoals de Tilburgers zelf

Het kunstwerk bevat alle onderdelen van een grote rits. Het geheel is speels, tegendraads, robuust en verbindend, zoals de Tilburgers zelf. De Rits nodigt uit om het park te betreden, op ontdekking te gaan en je te verwonderen.

De tanden van de rits vormen zitelementen aan de rand van het waterplein en begeleiden je via een van de twee hoofdroutes doorheen het park. Het ‘wagentje’ ligt als een landmark op het entreeplein van het park. Het heeft een stoere, robuuste vorm met een speelse verfijning. Het zweeft als het ware net boven het plein. Dit geeft het iets luchtigs, alsof het zo in beweging komt. Juist in de openbare ruimte vind ik dat kunst de fantasie moet prikkelen en toegankelijk moet zijn. Op straat is het voor iedereen. Ik zie dit als een kans en een verantwoordelijkheid.

De rits verbindt de stad en het park…

Een rits als kunstwerk past bij Tilburg als textielstad. Het is eveneens een verwijzing naar het Bels Lijntje, de spoorlijn naar Turnhout die op deze plek gedurende 91 jaar in de spoorlijn Breda-Tilburg ‘geritst’ zat. De Rits verbindt dus heden met verleden. En het gaat in het nieuwe park de verbinding aan met het gehele parkontwerp. Dat vind ik een enorme meerwaarde voor zowel park als kunstwerk. Deze verbinding komt tot stand door de vorm, de locatie en de meervoudige betekenis van de rits. Maar ook zonder enige kennis van de plek en haar verleden spreekt het beeld van een gigantische rits, die de stad openritst en het park aan je voeten legt, iedereen tot de verbeelding. Met dit kunstwerk grijp ik de kans om te laten zien welke impact kunst kan hebben als je het verweeft met het hele ruimtelijke ontwerp. Het versterkt de kwaliteiten van de plek.

…en brengt mensen samen

Als beeldend kunstenaar met een achtergrond als landschapsontwerper en grafisch vormgever zoek ik altijd naar manieren om zowel fun en fantasie als betekenis te communiceren in de openbare ruimte. Ik leg de ziel van de plek in een universele beeldtaal vast, waardoor die ziel beleefbaar en (be)grijpbaar is voor elke voorbijganger, ongeacht achtergrond of taal. Zo laat ik mensen op een laagdrempelige manier zich openstellen om elkaar te ontmoeten. Op straat, daar waar we samen-leven, ontstaat de levendige, bruisende samenleving waar iedereen zich thuis voelt, erbij hoort en ook zijn steentje bijdraagt.

Ruimte over voor nieuwe dromen

Hoewel er ook punten van kritiek zijn, ben ik trots op dit park en mijn mede-kwartiermakers die zich allemaal al ruim 3 jaar inzetten om iets bijzonders toe te voegen aan hun stad. Van een stadscamping, beachvolleybalvereniging, vitaliteitsconcept en horeca tot scouting, levend water en urban sports, allemaal hebben ze een plek in het park. Daarnaast is er nog volop open ruimte en staan we open voor nieuwe initiatieven en dromen die de komende decennia op deze plek zullen ontstaan.

Op 21 juni wordt het kunstwerk in het Spoorpark Tilburg onthuld. Marieke hoopt dat de Tilburgers en bezoekers het park omarmen want een levendig stadspark ontstaat alleen als we het samen doen.

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
1Reactie

Geef een reactie