Opladen: Rudy van Belkom trapt de themamaand af

In juli en augustus is het tijd om op te laden. Tijd om energie op te doen om er het tweede halfjaar van 2018 weer vol frisse voortvarendheid tegenaan te gaan. Rudy van Belkom, docent aan de Fontys ACI, trapt de themamaand af.

– Geschreven door Rudy van Belkom

Energie. Een begrip van alle tijden en tegelijkertijd actueler dan ooit. We zitten namelijk midden in een energietransitie. Wereldwijd moeten we de overstap gaan maken van fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen, zoals zonne-, en windenergie. In Nederland is in het Energieakkoord vastgelegd dat we in 2050 een volledig duurzame energievoorziening hebben gerealiseerd. Tegelijkertijd is er een andere ‘energietransitie’ zichtbaar. Steeds meer jongeren hebben last van stress en burn-out klachten. Is deze transitie nog omkeerbaar?

Het woord energie stamt oorspronkelijk af van ‘energeíai’ en werd voor het eerst gebruikt door Aristoteles 400 jaar voor Christus. Hij gebruikte de term om veranderingen in de natuur te beschrijven. Denk bijvoorbeeld aan het groeiproces van een rups tot een vlinder. Deze verandering is volgens Aristoteles de overgang van het potentiële (dunámei) naar het werkelijke (energeíai). Met andere woorden, de rups heeft de potentie om uit te groeien naar een vlinder. Energie staat hierbij voor de verwezenlijkte vlinder.

Tegenwoordig is de meest dominante associatie van energie de productie van elektriciteit en warmte. Wanneer je het begrip ‘energie’ googelt worden de eerste pagina’s voornamelijk gevuld door energieleveranciers en energie vergelijkingssites. De vraag naar energie blijft stijgen terwijl de voorraad fossiele brandstoffen, zoals kolen, gas en aardolie, steeds kleiner wordt. Duurzame energie is dus niet langer een hype, maar een bittere noodzaak. In dit verband wordt steeds vaker het begrip ‘circulaire economie’ genoemd. In de circulaire economie bestaat er geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Een belangrijk doel hierbij is dus om de vernietiging van waarde te minimaliseren.

Energie heeft een interessante eigenschap. De totale hoeveelheid energie blijft in een geïsoleerd systeem altijd constant. Dat betekent dus dat je energie niet kunt creëren of vernietigen. Energie kan alleen worden omgezet van de ene in de andere vorm. Bijvoorbeeld bewegingsenergie in elektrische energie. Dit principe wordt beschreven in de wet van behoud van energie. Een bekend voorbeeld is een stuiterende bal. Zwaartekracht-energie wordt hierbij omgezet in bewegingsenergie en vice versa. Dit proces herhaalt zich totdat de bal stil op de grond ligt. Het lijkt dan alsof alle energie is verdwenen, maar deze is enkel omgezet in andere energievormen, zoals warmte en geluid. Energie kan dus feitelijk niet verspild worden. Het kan hooguit worden omgezet in niet-bruikbare, ‘waardeloze’ energie.

De samenleving werkt als een batterij

Volgens de Van Dale heeft energie nog een betekenis, namelijk ‘volhardende geestkracht’. Energie wordt dan ook vaak gebruikt om aan te geven hoe fit, opgewekt en gemotiveerd iemand zich voelt. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een groeiend aantal jongeren tussen de 18 en 25 jaar last heeft van stress en burn-out klachten. Deze zogenoemde ‘millenials’ is verteld dat ze alles kunnen worden wat ze willen. Ze hebben onbegrensde mogelijkheden en keuzevrijheid. Op social media zien ze leeftijdsgenoten startups uit de grond stampen en wereldreizen maken. Prestatiedruk, keuzestress en vermoeidheid zijn het gevolg. Uit de Landelijke Jeugdmonitor 2017 blijkt dat bijna de helft van de jongvolwassenen in Nederland aangeeft zich moe of zelfs heel moe te voelen. Tegelijkertijd blijkt uit dezelfde monitor dat de meerderheid tevreden is met het leven en zich gelukkig voelt. Het zijn wereldverbeteraars, ze zijn op zoek naar betekenis en geven hun geld liever uit aan ervaringen dan aan bezittingen. Ook op andere vlakken zien we tegenstrijdigheden. Zo worden we op Instagram doodgegooid met de hashtag #fitgirl en #fitboy, is het eten van chiazaad (vogelvoer!)  een hype en kunnen ‘foodbloggers’ rekenen op miljoenen volgers. Tegelijkertijd heeft bijna de helft van de Nederlanders te maken met overgewicht.

De samenleving lijkt met al haar tegenstrijdigheden op een batterij. Om chemische energie in een batterij om te zetten in elektrische energie kan een pluspool niet zonder een minpool. Zo lijkt alle positieve energie in de maatschappij niet zonder negatieve energie te kunnen. Dit klinkt weinig hoopvol, maar het betekent ook dat er energie wordt omgezet én dat de energie niet verloren gaat. Door alle tegenstrijdige bewegingen ontstaat er juist ruimte voor nieuwe energievormen. Denk aan de zwartepietendiscussie. Voor- en tegenstanders staan loodrecht tegenover elkaar. Maar door deze verschillend geladen polen ontstaat juist een nieuwe norm. We zitten in zogenaamde ‘postnormal times’. Een periode waarin bestaande oordelen en aannames worden uitgedaagd. Een tijd waarin we opnieuw moeten bepalen wat we als ‘normaal’ beschouwen. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. De postnormal times gaan gepaard met chaos, complexiteit en contradicties. Het is een transitie.

The new normal

Kijk bijvoorbeeld naar de genderdiscussie. Traditioneel zijn we gewend om te redeneren vanuit een binaire indeling in man en vrouw. Veel mensen houden hier nog steeds aan vast en hebben moeite met bijvoorbeeld gender neutrale toiletten. Maar door de geleverde strijd ontstaat er in het midden ruimte voor meer variaties, zoals transgender en androgyn. Ook op het gebied van seksualiteit zien steeds meer mensen in dat de hetero normatieve samenleving niet langer houdbaar is. We denken niet meer in ‘gay’ of ‘straight’, maar ook niet in allochtoon of autochtoon, in zwart of wit. Hokjes denken maakt plaats voor ‘the new normal’. ‘Normaal’ is niet langer te definiëren. The new normal gaat over het omarmen van diversiteit. Het gaat erom dat mensen de vrijheid hebben om eigen keuzes te maken, zonder dat er een oordeel boven hangt.

Energie is dus continu in transitie, net als de circulaire economie. ‘Energietransitie’ is daarom eigenlijk een pleonasme, zoals witte sneeuw of groen gras. Dergelijke transities gaan meer over de ontwikkeling van een nieuwe norm, zoals duurzame energie de nieuwe norm moet worden. Of zoals vrijheid van genderidentiteit dat moet zijn. Tegenstrijdigheden en tegenpolen horen bij energie. Het gaat niet over goed of slecht, maar over de omzetting van de ene energievorm in de andere. Dit is typerend voor deze postnormal times. En dat is per definitie een hoopvolle transitie.  

DURF! VERZAMEL(T) DE MOED. Middels een digitaal magazine, blogs en meet-ups worden voorbeelden, visies, best en bad practices gedeeld om richting te geven aan de zoektocht naar innovatie en ondernemerschap. Cubiss initieert, empowert en faciliteert DURF!.

Share on Facebook18Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
Geen reacties

Geef een reactie