Van politieke partijen gaan er dertien in een dozijn

De online stemhulpen draaien inmiddels overuren. 21 maart is het weer tijd voor de gemeenteraadsverkiezingen. Veel kiezers zien door de bomen het bos niet meer. Al die politieke partijen en al die standpunten. Er lijkt zo veel te kiezen. Maar wanneer je inzoomt op de inhoud blijken partijen onderling helemaal niet zoveel van elkaar te verschillen.

– Geschreven door Rudy van Belkom

In elke gemeente worden er in de aanloop naar de verkiezingen verschillende debatavonden georganiseerd. Ook al laat de opkomst vaak te wensen over, de geslepen oneliners vliegen je er om de oren. Verhitte discussies volgen elkaar op en men schroomt niet de ander weg te zetten als ‘draaikont’. Afgaand op de stellige uitspraken van politici lijkt het alsof politieke partijen allemaal unieke standpunten hebben, waarmee ze hun bestaansrecht onderstrepen. Maar is dat wel terecht?

In de afgelopen zestig jaar is het aantal deelnemende politieke partijen aan de Tweede Kamer verkiezingen meer dan verdubbeld. Van 11 partijen in 1956 naar maar liefst 28 partijen in 2017. Door het wegvallen van bestaande structuren is de samenleving steeds individualistischer geworden en zijn er nieuwe behoeften ontstaan. In de afgelopen jaren lijkt er voor elke nieuwe ‘smaak’ een nieuwe partij te zijn opgericht. Veelal one-issuepartijen. Hoewel deze dynamiek past bij de huidige turbulente samenleving, is het huidige politieke systeem hier niet op ingericht. Alle partijen moeten namelijk op álle thema’s een standpunt formuleren. Dus ook op de thema’s waar ze minder of geen affiniteit mee hebben. Wanneer je uitgaat van de 30 stellingen van de Stemwijzer maal 28 partijen, praten we over een totaal van 840 standpunten. Probeer dan nog maar eens uniek te zijn.

En dan bestaat er ook nog zoiets als ‘besmetting’ tussen politieke partijen. Dit betekent dat als een partij tijdens de verkiezingen succes boekt met een bepaald standpunt, andere partijen hun standpunten hierdoor laten beïnvloeden. Hierdoor komen standpunten nóg dichter bij elkaar te liggen. Uit onderzoek blijkt dat politieke partijen een scherper immigratiestandpunt formuleren, nadat een anti-immigratie partij succes heeft geboekt tijdens de verkiezingen in hun land. Dertien in een dozijn politiek.

Een proef op de som: hoe denkt Tilburg over kunst en cultuur?

In de gemeente Tilburg, één van de 380 gemeenten in Nederland, nemen dit jaar maar liefst dertien politieke partijen deel aan de verkiezingen. De zesde stelling in de Stemwijzer van Tilburg gaat over kunst. ‘De gemeente Tilburg moet meer geld uitgeven aan kunst in de openbare ruimte’. Acht van de dertien partijen zijn het hier mee eens. Eén partij is neutraal en vier zijn het oneens. Wanneer we inzoomen op de argumenten van de voorstanders zien we het volgende:

  • D66: Kunst en cultuur zijn belangrijk voor de ontspanning en persoonlijke ontwikkeling van alle Tilburgers
  • SP: Kunst en cultuur dragen bij aan de ontwikkeling en creativiteit van mensen
  • Voor Tilburg: Kunst en cultuur spreekt aan, zet je aan tot denken en laat je andere visies van het leven zien
  • Links Offensief: Niet alleen de toegankelijkheid, maar ook de vorming en het ontstaan van kunst en cultuur in onze stad is essentieel voor ontwikkeling en ontplooiing van jong en oud
  • PvdA: Kunst in de openbare ruimte verrijkt de samenleving
  • OPA: Kunst in de openbare ruimte kan vele positieve invloeden hebben
  • GroenLinks: Iedereen moet Tilburg gaan kennen als de stad van de open, diverse en vernieuwende kunst en cultuur
  • Lokaal Tilburg: Financieel ondersteunen door de gemeente van organisaties die zich inzetten voor Tilburgse cultuur & historie

Het wordt al snel duidelijk dat we acht keer dezelfde mening krijgen voorgeschoteld in iets andere woorden. Een onderscheidende visie kan ik niet herkennen. Laat staan een eerste aanzet tot doelstellingen en actiepunten. Ik heb altijd geleerd dat het op zijn minst meetbaar en tijdsgebonden moet zijn. D66 wil ‘extra investeren’, Lokaal Tilburg noemt het ‘financieel ondersteunen’, SP kiest voor ‘stimuleren’, GroenLinks blijft ‘inzetten op een divers kunstbeleid’, Voor Tilburg denkt aan de versterking van het ‘vestigingsklimaat’. Volgens OPA is ‘enige terughoudendheid met betrekking tot de kosten’ geboden. Alleen de PvdA noemt een percentage, al weet ik niet wat de 1% regeling precies inhoudt. Maar dat kan ook aan mij liggen. Politieke partijen blijken dus niet in staat om zich inhoudelijk van elkaar te onderscheiden. Nog niet overtuigd? Doe dan het online stemexperiment dat ik met Het Nieuwe Kiezen ontwikkelde.

De leugen regeert

De huidige partijprogramma’s lijken wel bewust een andere structuur en indeling te hebben, om maar niet te laten zien hoe vergelijkbaar ze eigenlijk zijn en om de kiezer te verwarren. Het is dan ook niet zo vreemd dat veel burgers afhaken en steeds minder geïnformeerd gaan stemmen. Hierdoor is er steeds meer sprake van ideologische onenigheid; er bestaat een fundamenteel verschil tussen wat mensen denken over bepaalde thema’s en wat de partij waarvoor zij stemmen van diezelfde thema’s vindt. Mensen stemmen daardoor op ‘de verkeerde partij’ en voelen zich teleurgesteld in de politiek. De wildgroei aan politieke partijen heeft nog een nadelig bijeffect. Aangezien partijen zich op papier nauwelijks van elkaar (kunnen) onderscheiden, doen ze er in hun communicatie álles aan om de nuances uit te vergroten. Het verleidt politici ertoe om populistische uitspraken te doen en in sommige gevallen zelfs leugens te verkopen.

“Er bestaat een fundamenteel verschil tussen wat mensen denken over bepaalde thema's en wat de partij waarvoor zij stemmen van diezelfde thema's vindt.” – Rudy van Belkom

Als je denkt dat mensen hier wel doorheen kunnen prikken, dan heb je het mis. Uit onderzoek blijkt dat veel burgers verkeerd geïnformeerd zijn. Veel mensen schatten bijvoorbeeld het aantal immigranten in Nederland veel te hoog in. Het grote gevaar hierbij is dat deze mensen hun opvattingen doorgaans niet aanpassen wanneer ze geconfronteerd worden met de daadwerkelijke feiten. Mensen zijn geneigd om informatie te negeren wanneer deze niet overeenkomt met hun eigen opvattingen. Sterker nog, zelfs mensen die wéten dat hun opvattingen feitelijk onjuist zijn, zijn geneigd om hun blik op de realiteit te wijzigen wanneer ze vaak genoeg een leugen aangeboden krijgen. Dit gooit nog eens extra olie op het vuur van het populisme.

Politiek is showbizz geworden. Spindoctors worden ingezet om ‘dirt’ te verzamelen over andere partijen en politici. En de media smult ervan. In 1954 waren er 27 geaccrediteerde parlementair journalisten actief in Den Haag. In 2012 waren dat er 260. De campagne uitgaven van politieke partijen zijn in de afgelopen dertig jaar verviervoudigd en de overheid betaald hier fors aan mee. Overheidssubsidies aan politieke partijen zijn in diezelfde periode met meer dan zeshonderd procent gestegen naar vijftien miljoen euro in 2011.

Maak partijconcurrentie transparant

Ondertussen doen politieke partijen alsof hun neus bloedt. Tijdens de landelijke verkiezingen van 2017 vulden alle lijsttrekkers de Stemwijzer in. Hierbij waren ze bijzonder ‘verbaast’ over de tweede en derde partij in het stemadvies. Zo was de score van Gert-Jan Segers van de ChristenUnie voor DENK maar liefst 73%. “Blijkbaar liggen de standpunten van de ChristenUnie en DENK dicht bij elkaar. Al is hun stijl toch heel anders dan die van de ChristenUnie.” Vervolgens ging iedereen weer aan de lunch.

Zou het niet veel logischer zijn wanneer het wettelijk wordt vastgelegd dat politieke partijen inhoudelijk van elkaar moéten verschillen? Wanneer partijen zich verkiesbaar willen stellen, zouden ze eerst door een inhoudelijke screening moeten komen. Te veel overlap? Helaas pindakaas. Momenteel is het in Nederland veel te eenvoudig om een politieke partij op te richten. Even naar de Kiesraad, notaris en Kamer van Koophandel voor een registratie, €450,- lappen en klaar.

“Zou het niet veel logischer zijn wanneer het wettelijk wordt vastgelegd dat politieke partijen inhoudelijk van elkaar moéten verschillen?” – Rudy van Belkom

Veel mensen zeggen niets met de lokale politiek te hebben. Maar dat is hetzelfde als een timmerman die zegt niets met hout te hebben. Ik denk dat mensen verlamd zijn geraakt door keuzestress en overprikkeld raken door het verwarrende en overdadige aanbod. Het is tijd voor meer overzicht en transparantie. Om deel te kunnen nemen aan de verkiezingen zou je op zijn minst je inhoudelijke bestaansrecht moeten kunnen aantonen. Politiek moet weer relevant worden in het leven van mensen en mensen moeten weer relevant worden in het werk van de politiek.

SPELTIP

In plaats van een avond op de bank, speel ‘Partij Bingo’ met je familie en vrienden. Verzamel de standpunten van de verschillende politieke partijen binnen een thema dat voor jou heel belangrijk is. Schrijf de stellingen op papier. Maar vermeldt er niet bij van welke partij het standpunt is. Maak bingokaarten met de verschillende partijen erop. Lees de standpunten één voor één voor. Aan de deelnemers de taak om de standpunten aan de juiste partijen te koppelen. Hoeveel weten zij er goed te raden? BINGO!

Share on Facebook43Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
1Reactie
  • Michiel de Wit
    Geplaatst op 14:21h, 14 maart Beantwoorden

    De opkomst van cultuurdebatten laat te wensen over? In Breda en Rotterdam puilden de zalen uit!
    Maar het is waar dat de bijdragen uit de politiek ook hier uitblonken in vage, welwillende algemeenheden, waar je niets voor koopt.
    Met het online opinieplatform Cultureel Kapitaal (LKCA) dagen we de politiek ook uit om zich uit te spreken over lokaal beleid voor cultuur (ihb in onderwijs en vrije tijd). Doen geen meetbare SMART-uitspraken, maar worden wel specifieker over de lijn van hun denken. Liberalen blijken voorstanders van Bildung in de vorm van cultuuroverdracht volgens Frans laïcité-model, en stellen daartoe de typisch Nederlandse vrijheid van onderwijs ter discussie. Ook bepleiten zij de intrinsieke waarde van cultuur. De (Bredase) SP daarentegen benadrukt juist de sociaal-maatschappelijke winst die met kunst en cultuur te behalen valt, als antwoord op ‘rechts-liberaal afbraakbeleid’. Als het aan SP ligt worden kunstenaars betaald om hun vakkennis en vaardigheden over te dragen dicht bij de mensen in de buurten, en op alle scholen.
    Er volgen nog bijdragen vanuit D66 en CDA, mogelijk ook PvdA
    Zie Cultureel Kapitaal, dossier Gemeenteraadsverkiezingen 2018:
    http://www.lkca.nl/cultureel-kapitaal/dossiers/gemeenteraadsverkiezingen-2018#

Geef een reactie