Synesthesie: afwijking of handig hulpmiddel?

Kleuren proeven en geluiden zien. Synesthesie is een vermenging van de zintuigen. We publiceerden eerder een artikel over kunstenaars en makers met synesthesie. In het artikel riepen we Brabantse kunstenaars en makers met synesthesie op om van zich te laten horen. Met resultaat. Documentairemaker Willem Timmers reageerde op de oproep. Mestmag.nl ging in gesprek met Willem over hoe hij zijn synesthesie ontdekte en nu inzet bij het maken van films.

– Geschreven door Maartje Vos-Swinkels

Een jaar of drie geleden zag Willem Timmers in dat hij synesthesie heeft. In het televisieprogramma Pavlov was radio-dj Paul Rabbering aan het woord. Paul vertelde over het ervaren van kleuren, vormen en structuren bij het horen van muziek. Willem schreef als tienjarig jongetje al een brief met de letters in de voor hem corresponderende kleuren. Na het zien van het televisieprogramma zocht hij de brief weer op en er bleek niets veranderd te zijn aan zijn associaties met kleuren bij de verschillende letters.

Willem Timmers
Willem Timmers

Willem heeft drie verschillende vormen van synesthesie. Hij ervaart kleuren, vormen en texturen bij het zien van letters en cijfers. Bij geluiden wordt iets visueels opgeroepen en tijdsbepalingen roepen geometrische vormen op. Willem: “Een jaar is voor mij een cirkel, waarbij de onderste cirkel staat voor de winter. Ieder jaargetijde en elke maand hebben een eigen kleur.”

Gekleurde baantjes in het zwembad

De hevigheid van hoe Willem de synesthesie ervaart, verschilt per moment. Zo zwom Willem een tijd geleden erg veel. Het was zijn streven om dagelijks 60 tot 70 baantjes te trekken. De baantjes hoefde hij niet te tellen, want de kleur van het water veranderde bij elk getrokken baantje. De kleur vertelde Willem hoe ver hij was.

In zijn werk is de synesthesie zowel direct als indirect waarneembaar. Veel keuzes die Willem maakt komen vanuit een bepaald gevoel. De keuze voor een bepaald personage of een bepaald kader is vaak niet rationeel te verklaren, maar wordt veroorzaakt door het gevoel dat compositie, kleur en geluid oproepen.

Uitleggen aan anderen waarom je bepaalde dingen wil, is nog weleens lastig. Willem. “Ik maak veel films voor fondsen en subsidies, die willen vaak toch dat je iets rationeel kan uitleggen. Daar probeer ik mezelf wel in te trainen, in plaats van steeds terug te vallen op het gevoel als reden.”

“Er zijn zoveel soorten geel, ik wil dan wel de kleur geel die ik in gedachten heb.” – Willem Timmers

Perfectionisme

In 2015 maakte Willem de film Jordy in Transitland. Een film over een transgender meisje dat wacht op hulp van de medische wereld bij haar transitie. Voor die film was Willem niet alleen regisseur, maar ook art director. Aan de film werden aparte kleuren en animaties toegevoegd, hiervoor werkten twee animatoren mee aan de film. Willem: “Ik ben perfectionistisch en door de synesthesie wordt dit nog eens versterkt. Ik ben heel specifiek over vorm en kleur. Er zijn zoveel soorten geel, ik wil dan wel de kleur geel die ik in gedachten heb. En dit is niet alleen zo in de film, maar ook bij posterontwerp. Lay-out, vorm, kleur en lettertype, alles moet kloppen.”

Still uit Jordy in Transitland
Still uit Jordy in Transitland

Dit geldt ook voor geluidsontwerp, wat heel nauw komt. Het geluid ervaart Willem in kleur, vorm en structuur. Deze ervaring moet wel passen bij de beelden en dat vergt veel werk.

Gek idee

De synesthesie komt eigenlijk nooit echt ter sprake, behalve als er een gesprek ontstaat en iedereen zijn gekke afwijkingen moet noemen. Dan vertelt Willem over de synesthesie en legt hij uit wat dit voor hem inhoudt. Mensen vinden het vaak toch een gek idee en kunnen zich er moeilijk in verplaatsen.

Graag zou Willem nog eens een film maken over synesthesie. Het plan ligt er al. Willem: “Het blijft alleen erg moeilijk om iets wat op basis van vijf zintuigen ontstaat in een eendimensionaal werk te vatten.”

Wellicht kunnen we, als de geurtelevisie straks bestaat, wat dichter in de buurt komen bij hoe Willem de wereld ervaart.

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
Geen reacties

Geef een reactie