Thema in Beeld | Vogelvrij

Mooie, inspirerende en bijzondere beelden uit Brabant en passend in het thema ‘Vogelvrij’. Ditmaal beelden van FutureDome in Breda. FutureDome is gehuisvest op het voormalige terrein van de Bredase penitentiaire inrichting de Boschpoort, in de volksmond bekend als de Koepel.

– Foto’s gemaakt door Ramona Zito, Jorgen Janssens, Thijs Boezer, Danny Touw en Leon Krijnen

Verleden

Vanaf de aanvang van de bouw in 1882 is de Koepel al een markant en bijzonder bouwwerk in Breda. Ooit gevestigd aan de rand van de toen nog kleine stad en tegenwoordig onderdeel van het omsingelde centrum van Breda. De door justitiearchitect Johan Frederik Metzelaar ontworpen Koepel is volgens het panopticum-principe gebouwd. Dit principe is in 1791 bedacht door de Brit Jeremy Bentham en betekent dat alle cellen rond een groot atrium zijn gebouwd, waardoor alle cellen in één oogopslag te zien zijn. De gedachte is dat alle gevangenen hierdoor het gevoel hebben dat ze altijd in de gaten worden gehouden.

Foto’s gemaakt door Danny Touw

Enkele jaren na de voltooing van de bouw van de Koepel is aan de andere kant van het terrein een tweede gevangenis en het klassieke gerechtsgebouw gebouwd. Deze twee aan elkaar verbonden gebouwen zijn ontworpen door Willem Cornelis Metzelaar, zoon van Johan Frederik, maar verschillen van functie en uiterlijk ten opzichte van de Koepel. In de roerige 130 jaar dat het terrein heeft dienst gedaan als gevangenis zijn er nog vele gebouwen bijgebouwd en gebouwen verbouwd. Van het creëren van vele werkplaatsen tot een supermarkt en van een extra penitentiaire inrichting in 2004 tot diverse recreatieruimtes. Bij elkaar is er een gebied van 3,5 hectare ontstaan, waar vele gedetineerden hun straf hebben uitgezeten.

Foto’s gemaakt door Jorgen Janssens

Heden

Sinds 2015 is het gevangenisterrein niet meer in gebruik als penitentiaire inrichting. Het terrein is vanaf 2015 twee jaar in gebruik geweest voor noodopvang voor vluchtelingen. Vervolgens is het terrein door leegstandsbeheerder VPS omgedoopt tot FutureDome. FutureDome staat voor een dynamische community die op het Bredase terrein een bijdrage levert aan de toekomst van Breda. De gebouwen op het terrein bieden ruimte aan huurders die vanuit hun professie en passie werken aan de thema’s van de toekomst. 

Foto’s gemaakt door Leon Krijnen

Daarnaast is het terrein beschikbaar voor uiteenlopende activiteiten welke FutureDome Events organiseert en faciliteert. Van intieme vergaderarrangementen in een wachttoren tot indrukwekkende congressen voor 400 deelnemers in de Koepel. Van informatieve rondleidingen over het terrein tot groepsactiviteiten op het buitenterrein.

Foto’s gemaakt door Ramona Zito

Toekomst

Tot 2020 zal FutureDome in zijn huidige vorm doorgaan. Daarna wordt het bijzondere terrein te koop aangeboden. Het Rijksvastgoedbedrijf zoekt ondernemers die het terrein een nieuwe toekomst gaan geven. Wat de verre toekomst zal brengen is dus nog onduidelijk. Wel is bekend dat de monumentale gebouwen altijd bewaard zullen blijven en dat tot die tijd onder de vlag van FutureDome het terrein zo breed mogelijk ingezet wordt.

Foto’s gemaakt door Thijs Boezer

Wil jij de monumentale gebouwen ook weleens van binnen bekijken? Schrijf je dan in voor een rondleiding!

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Tags:
2 Reacties
  • Sabine Ticheloven
    Geplaatst op 18:57h, 25 mei Beantwoorden

    Enkele inhoudelijke kanttekeningen bij bovenstaand verhaal.
    Als architectuurhistorica ben ik afgestudeerd op de koepelgevangenissen van J.F. Metzelaar. Mijn scriptie was een onderzoek naar de herkomst van de ronde vorm.

    Het was architect Koolhaas die bij de renovatie van de koepelgevangenis in Arnhem stelde, dat deze gebouwd was volgens het panoptiumprincipe van rechtsfilosoof Jeremy Bentham. Sindsdien worden de koepelgevangenissen in één adem genoemd met het panopticum.

    Na bestudering van de geschriften van Bentham blijkt dat het genuanceerder ligt. Voor Bentham was de vorm van het gebouw ondergeschikt aan het principe van ‘seeing without being seen’. In de Nederlandse koepelgevangenissen was van dit principe geen sprake aangezien er geen tralies maar massieve celdeuren werden toegepast. Het waren vooral praktische motieven, zoals de situering van de kerkruimte, die ten grondslag lagen aan de keuze voor de ronde bouw.

    Omdat de kerkdienst niet naar behoren functioneerde is enkele jaren later alsnog een stalleskerk op het terrein gebouwd (dit is dus niet een ‘tweede gevangenis’ zoals hierboven vermeld staat).

    Een samenvatting van mijn scriptie is destijds gepubliceerd in het KNOB magazine:
    https://journals.open.tudelft.nl/index.php/knob/article/view/Ticheloven23/327

  • Robbert-Jan
    Geplaatst op 16:44h, 01 juni Beantwoorden

    Beste Sabine,

    wat leuk om te lezen. Zouden we een keer kennis kunnen maken? Ben erg benieuwd naar je kennis over de koepel. Mocht je in contact willen komen, kan jij mij dan mailen op robbertjan@futuredomeevents.nl?

    overigens wordt bedoeld in bovenstaande tekst met de tweede gevangenis de vrouwengevangenis aan de kloosterlaan. De Kapel is wel ook nog in gebruik, daar worden momenteel bijeenkomsten gehouden en ook is er een kerkgenootschap op zondagen.

    groet!

Geef een reactie