Tips om je sneller thuis te voelen in de toekomst

– Beeld door Boudewijn Bollmann

Cryptotulpen, Do It Yourself-raketten en DNA-muziek: STRPs festivalprogramma is bekend. Van 2 – 5 april concentreert het Eindhovense kunst- en technologiefestival zich op één centrale vraag: ‘Hoe ziet een toekomst eruit waarin de mens niet langer (alleen) de dienst uitmaakt?’. Robin reist voor MEST alvast vooruit en bericht hoopgevend terug: we kunnen nu al in de toekomst leven.

– Geschreven door Robin Berkelmans

Lieve X,

Ik schrijf je omdat ik weer op reis ben. Ik ben onderweg naar het post-Antropoceen: het tijdperk na ‘het tijdperk van de mens’ waarin wij, mensen dus, opnieuw opzoek gaan naar manieren om ons gelijkwaardig te verhouden tot ‘de rest’.

In mijn tas ligt het boek dat je mij voor vertrek gegeven hebt: Eva Meijers ‘Dierentalen‘, en door mijn hoofd spookt de column van Maxim. Op ongebonden bladzijdes ben ik deze week begonnen om de ideeën die ik over de wereld heb nu echt los te laten. Maar met iedere letter die ik schrijf, zet ik ook een stap: dichter bij ‘mij’ maar verder van de bestemming die ik eerdaags hoop te bereiken: wij. In de breedste zin van het woord. Mensen, dieren, dingen, deeltjes… Hoe meer ik over ‘ons’ te weten kom, hoe minder ik erover durf te zeggen. Al schrijvend slippen mijn zinnen dicht. Ik schiet wel woorden maar steeds te kort. Terwijl ik stilzit in een trein die in volle vaart vooruit raast loop ik steeds weer tegen de grenzen van mijn taal aan. Zelfs over deze regel struikel ik!

Het lijkt haast onmogelijk om iets over het post-Antropoceen te zeggen, laat staan om erover te schrijven, zonder mijzelf voortijdig in menselijk egoïsme te verliezen. Woordkeuzes daargelaten is de keuze voor woorden al een tekortkoming op zich. Deze brief zal, in deze vorm, alleen door jou gelezen worden: een entiteit met een kloppend hart, een internetverbinding en het vermogen om mijn woorden, geschreven in de Nederlandse taal, te lezen en begrijpen. Niet echt future proof wanneer ik straks, als ik eindelijk gearriveerd ben, op gelijke voet wil communiceren met de wereld om mij heen.

“Je kan het gesprek (over het post-Antropoceen) pas echt aangaan als je de grenzen overschrijdt die niet bestaan. Dat wil zeggen dat je niet op een stoeltje zit te praten in een theater of debatcentrum, maar ergens rondkruipt over het wad en zoekt naar een taal die bij die gelegenheid past.” – ‘Aan het post-Antropoceen ben ik nog niet toe’, Maxim Februari voor NRC

Gelukkig heb ik onderweg wat tijd om na te denken. Zo heeft mijn reis mij al geleerd dat ik, door tijdig tegen grenzen aan te lopen, weer creatief mag worden. Want wanneer woorden tekort schieten dwingen ze ons om op iets anders over te gaan. Luisteren, bijvoorbeeld. Of bewegen, dansen, maken, spelen. Doen.

Kunst blijft, in die zin, een grijs gebied waarin het goed vertoeven is. Het leert ons om het heden, het verleden en de toekomst aan elkaar te knopen. Je bent op reis, zonder je plek te hoeven verlaten. Of, zoals een van de reizigers die ik op de mijne tegenkwam dat kon verwoorden: “Art is thought from the future.” (‘Kunst is denken uit de toekomst.’).

Timothy Morton over kunst tijdens STRP Scenario #5: An Evening with Timothy Morton | Foto door: STRP
Timothy Morton over kunst tijdens STRP Scenario #5: An Evening with Timothy Morton | Foto door: STRP

Kijk, dat soort dingen deel je dus wanneer je al veel langer onderweg bent dan ik.

Toch laat het post-Antropoceen zich niet zomaar bereiken. Er te dichtbij komen lijkt zelfs in strijd te zijn met de betekenis ervan. Als een wild dier in een dierentuin; op gelijke voet samenleven met de mensen, dieren en de dingen om je heen betekent ook elkaar de ruimte geven. Ruimte om te zijn en worden wie je bent, zonder eerst te moeten snappen wie of wat dat is.

Dit is geen reis om mijzelf te vinden. Hier (of eigenlijk: daar) breken we juist met de gedachte dat iets gerechtigd is om alles maar te mogen – nee, te moeten – classificeren. Dat geldt voor het wilde dier; dat thuis, in het Antropoceen, toch vooral de knuffelige crisismascotte van onze klimaatcampagne geworden is, maar ook voor ons, mensen dus, en hoe wij elkaar tot stigma’s en stereotypes verheffen of verlagen.

Zodra we accepteren dat niet de top maar juist het midden – ja, ook het midden van het universum – groter is dan ons, zullen we begrijpen dat polarisatie geen poot meer overhoudt om op te staan.

“Whether we’re talking about gender inequality or racism or queer rights or indigenous rights or animal rights, we’re talking about the fight against injustice. We’re talking about the fight against the belief that one nation, one people, one race, one gender, one species, has the right to dominate, use and control another with impunity.” – Joaquin Phoenix tijdens 2020’s Oscaruitreiking
STRP Scenario #4: Exercise in Killing our Egos | Foto door: Boudewijn Bollmann
STRP Scenario #4: Exercise in Killing our Egos | Foto door: Boudewijn Bollmann

Volg je me nog?
Het spijt me als ik soms wat hard van stapel loop.

Af en toe bekruipt me het gevoel dat ik me druk moet maken. Dat ik bang moet worden om zo ver van huis te raken. Ik voel me schuldig, omdat ik vergeet ik of ik nu aan het vliegen of aan het vallen ben en niet meer weet of ik voor of achter mijzelf aanloop. Soms ben ik bang dat er niets meer van ‘mij’ overblijft zodra ik van plek verander. Maar geloof me nu maar wanneer ik je zeg: dat zodra je onderweg bent, je vergeet dat je op reis bent. Je vanzelf één wordt met alles wat ook anders is.

“You don’t notice time and gravity shifting when everything else shifts with it.” – Timothy Morton tijdens STRP Scenario #5: An Evening with Timothy Morton
STRP | Foto door: Boudewijn Bollmann
STRP | Foto door: Boudewijn Bollmann

STRP Festival 2020 vindt plaats van 2 – 5 april in DOMUSDELA, Eindhoven. In een internationale expo, een uitgebreid STRP Scenario-programma met vele sprekers en een afwisselend muziek- en performanceprogramma stel je je een toekomst voor waarin de mens niet langer dominerend is voor het leven hier op aarde. Wat als we niet meer bovenaan de piramide staan? Hoe gaan we ons dan verhouden tot de natuur, technologie, objecten en intelligente systemen? En wat betekent dit voor onze wereld hier, nu, vandaag? Tickets en info zijn nú verkrijgbaar via STRP.nl

Share on Facebook0Share on LinkedIn0Tweet about this on Twitter
Geen reacties

Geef een reactie